Brahmos : मोठी बातमी: ब्रह्मोस-आकाशच्या जोरावर भारताची शस्त्रनिर्यात झेपावली; २१ हजार कोटींचा टप्पा पार, जगभरातून वाढली मागणी

By, Pravin Wankhade - June 1, 2026 06:00:06

0

विशेष प्रतिनिधी

नवी दिल्ली :Brahmos एकेकाळी जगातील सर्वात मोठ्या शस्त्र आयातदार देशांपैकी असलेला भारत आता संरक्षण सामग्री निर्यातीत मोठी झेप घेत आहे. ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र, अकाश हवाई संरक्षण प्रणाली, पिनाका रॉकेट प्रणाली, ड्रोन आणि दारूगोळ्यांच्या वाढत्या जागतिक मागणीमुळे भारताची संरक्षण निर्यात २१ हजार कोटी रुपयांहून अधिक झाली आहे. केंद्र सरकारने २०२९ पर्यंत हा आकडा ५० हजार कोटी रुपयांपर्यंत नेण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे.Brahmos

ब्रह्मोस ठरले भारताचे ‘स्टार एक्स्पोर्ट’

भारतीय संरक्षण उद्योगाच्या निर्यात वाढीमध्ये ब्रह्मोस सुपरसॉनिक क्षेपणास्त्राची भूमिका सर्वात महत्त्वाची मानली जात आहे. फिलिपिन्सने यापूर्वीच ब्रह्मोस खरेदी करार केला असून इंडोनेशिया, व्हिएतनाम, सौदी अरेबिया आणि काही आफ्रिकन देशांनीही या प्रणालीत मोठी रुची दाखवली आहे.Brahmos

ब्रह्मोस हे जगातील सर्वात वेगवान कार्यरत क्रूझ क्षेपणास्त्रांपैकी एक मानले जाते. त्यामुळे कमी खर्चात प्रभावी संरक्षण क्षमता मिळवू इच्छिणाऱ्या देशांसाठी ते आकर्षणाचे केंद्र ठरत आहे.Brahmos

शेतकऱ्यांनी पेरणीची घाई करू नये; 10 जून पर्यंत मान्सूनच्या पावसाच्या आगमनाची शक्यता धूसर; IMD चा इशारा

अकाश क्षेपणास्त्रालाही वाढती मागणी

भारतीय बनावटीच्या अकाश हवाई संरक्षण प्रणालीलाही आंतरराष्ट्रीय बाजारात चांगला प्रतिसाद मिळत आहे. वास्तविक लढाईतील कामगिरीनंतर अनेक देशांनी या प्रणालीबाबत चौकशी सुरू केल्याचे वृत्त आहे. अकाश प्रणालीची निर्यात वाढल्यास भारताच्या संरक्षण उद्योगाला आणखी चालना मिळू शकते.

‘ऑपरेशन सिंदूर’नंतर मागणीत वाढ

२०२५ मध्ये भारतीय बनावटीच्या क्षेपणास्त्र, ड्रोन आणि हवाई संरक्षण प्रणालींच्या प्रभावी वापरानंतर जागतिक स्तरावर भारतीय शस्त्रास्त्रांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलल्याचे मानले जात आहे. या कारवाईनंतर अनेक देशांच्या संरक्षण प्रतिनिधींनी भारतीय कंपन्यांशी संपर्क वाढवला.

यामुळे ब्रह्मोस, अकाश, ड्रोन, दारूगोळा आणि इतर संरक्षण प्रणालींसाठी मागणीत लक्षणीय वाढ झाल्याचे सांगितले जात आहे.

१० वर्षांत विक्रमी वाढ

संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी यापूर्वी सांगितले होते की, सुमारे दशकापूर्वी भारताची संरक्षण निर्यात अवघी २ हजार कोटी रुपयांच्या आसपास होती. आता ती २१ हजार कोटी रुपयांहून अधिक झाली आहे. ही वाढ भारताच्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्रातील मोठ्या बदलाचे प्रतीक मानली जात आहे.

काही अहवालांनुसार २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात संरक्षण निर्यात २३ हजार ६२२ कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचली होती.

‘मेक इन इंडिया’ला मोठे यश

केंद्र सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ अभियानामुळे संरक्षण क्षेत्रात देशांतर्गत उत्पादन वाढले आहे. खासगी उद्योग, संरक्षण संशोधन संस्था आणि नवउद्योजक यांच्या सहभागामुळे भारताची उत्पादन क्षमता मजबूत झाली आहे.

टाटा, लार्सन अँड टुब्रो, महिंद्रा डिफेन्स यांसारख्या कंपन्यांसह अनेक नवउद्योजक कंपन्याही संरक्षण उत्पादन क्षेत्रात सक्रिय झाल्या आहेत.

८५ हून अधिक देशांना निर्यात

सध्या भारत ८५ पेक्षा अधिक देशांना संरक्षण साहित्य निर्यात करत आहे. यामध्ये क्षेपणास्त्र प्रणाली, रडार, दारूगोळा, लष्करी वाहने, नौदल उपकरणे आणि विविध संरक्षण घटकांचा समावेश आहे. फिलिपिन्स, आर्मेनिया, व्हिएतनाम, संयुक्त अरब अमिराती आणि अनेक आफ्रिकन देश भारताचे महत्त्वाचे ग्राहक बनले आहेत.

५० हजार कोटींचे लक्ष्य

केंद्र सरकारने २०२९ पर्यंत संरक्षण निर्यात ५० हजार कोटी रुपयांपर्यंत नेण्याचे महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य ठेवले आहे. ब्रह्मोस, अकाश, पिनाका, ड्रोन आणि आधुनिक संरक्षण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या मागणीमुळे हे लक्ष्य गाठण्याचा सरकारला विश्वास आहे.

भारताची संरक्षण निर्यात वाढणे हे केवळ आर्थिक यश नसून जागतिक स्तरावर भारताच्या सामरिक प्रभावात वाढ झाल्याचेही संकेत मानले जात आहेत. ब्रह्मोस आणि अकाशसारख्या स्वदेशी प्रणालींमुळे भारत आता संरक्षण क्षेत्रात आयातदारातून निर्यातदार देश म्हणून वेगाने पुढे जात असल्याचे चित्र दिसत आहे.