China : भारताच्या सीमेवर चीनचा ‘डिजिटल पहारा’? नेपाळमध्ये बसवले हायटेक कॅमेरे; उत्तराखंड सीमेवरील हालचालींवर नजर असल्याची चर्चा

By, Pravin Wankhade - June 7, 2026 11:00:13

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : China भारत-नेपाळ सीमावाद आणि चीनच्या वाढत्या प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर नवी सुरक्षा चिंता समोर आली आहे. नेपाळने चीनच्या मदतीने भारत-नेपाळ सीमेच्या काही संवेदनशील भागांमध्ये आधुनिक देखरेख प्रणाली आणि हायटेक कॅमेरे बसवल्याचे वृत्त समोर आले आहे. या कॅमेऱ्यांमुळे उत्तराखंड सीमेजवळील हालचालींवर लक्ष ठेवले जात असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.China

सीमेवर नेमके काय घडत आहे?

वृत्तानुसार, चीनच्या तांत्रिक मदतीने नेपाळमध्ये अनेक ठिकाणी अत्याधुनिक सीसीटीव्ही आणि सर्व्हेलन्स नेटवर्क उभारण्यात आले आहे. विशेषतः भारत, नेपाळ आणि चीन यांच्या त्रिसीमेच्या आसपासच्या संवेदनशील भागांवर या यंत्रणांचे लक्ष केंद्रित असल्याचे सांगितले जात आहे. चीनने तिबेट सीमेवर यापूर्वीच मोठ्या प्रमाणावर कॅमेरे, ड्रोन आणि इलेक्ट्रॉनिक देखरेख व्यवस्था उभारली आहे.China

OBC समाजातील विद्यार्थ्यांप्रमाणेच मराठा विद्यार्थ्यांनाही शैक्षणिक सवलती; फडणवीस सरकारचा महत्त्वाचा निर्णय

उत्तराखंडमधील सीमावादाच्या पार्श्वभूमीवर वाढली चिंता

उत्तराखंडमधील कालापानी, लिपुलेख आणि लिम्पियाधुरा हा भाग भारत-नेपाळ सीमावादाचा केंद्रबिंदू आहे. अलीकडेच नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांनी या वादग्रस्त भागाचा मुद्दा पुन्हा उपस्थित केला होता. भारताने मात्र हा प्रश्न द्विपक्षीय चर्चेतून सोडवण्याची भूमिका कायम ठेवली आहे.

चीनचा वाढता प्रभाव

गेल्या काही वर्षांत चीनने नेपाळमध्ये पायाभूत सुविधा, रस्ते, सीमावर्ती प्रकल्प आणि डिजिटल नेटवर्कमध्ये मोठी गुंतवणूक केली आहे. चीन-नेपाळ सीमेलगत चीनने आधीच विस्तृत सुरक्षा यंत्रणा, वॉच टॉवर, कुंपण, ड्रोन आणि सर्व्हेलन्स कॅमेऱ्यांचे जाळे उभारल्याचे अनेक आंतरराष्ट्रीय अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

भारतीय सुरक्षा यंत्रणाही सतर्क

दरम्यान, भारतानेही सीमासुरक्षेसाठी ‘स्मार्ट बॉर्डर प्रोजेक्ट’ सुरू करण्याची घोषणा केली आहे. या प्रकल्पांतर्गत ड्रोन, आधुनिक कॅमेरे, सेन्सर्स आणि प्रगत देखरेख प्रणालींचा वापर करून सीमावर्ती भागांवर कडक नजर ठेवली जाणार आहे.

लिपुलेखचे सामरिक महत्त्व

लिपुलेख खिंड भारत, नेपाळ आणि चीन यांच्या त्रिसीमेच्या जवळ असून ती कैलास-मानसरोवर यात्रेसाठी तसेच भारत-चीन व्यापारासाठी महत्त्वाची मानली जाते. त्यामुळे या परिसरातील कोणतीही सुरक्षा किंवा देखरेखीची हालचाल सामरिकदृष्ट्या संवेदनशील ठरते.

भारतासाठी का महत्त्वाची बातमी?

नेपाळमध्ये चीनच्या वाढत्या उपस्थितीमुळे भारताची सुरक्षा यंत्रणा आधीपासूनच सावध आहे. विशेषतः उत्तराखंड आणि हिमालयीन सीमावर्ती भागांमध्ये चीनकडून उभारल्या जाणाऱ्या डिजिटल देखरेख व्यवस्थेचा परिणाम भविष्यातील सामरिक समीकरणांवर होऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

नव्या ‘डिजिटल शीतयुद्धा’ची चाहूल?

सीमावर्ती भागात ड्रोन, कॅमेरे, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित देखरेख आणि इलेक्ट्रॉनिक गुप्तचर तंत्रज्ञानाचा वाढता वापर पाहता हिमालयीन पट्ट्यात आता पारंपरिक सीमावादासोबत ‘डिजिटल वॉच’चीही स्पर्धा सुरू झाल्याचे चित्र दिसत आहे. भारत, चीन आणि नेपाळ यांच्यातील बदलत्या भू-राजकीय समीकरणांमध्ये ही घडामोड महत्त्वाची मानली जात आहे.