Petrol and Diesel : राज्ये पेट्रोल-डिझेलवरील व्हॅट कमी करण्याची शक्यता; तेलंगणात सर्वाधिक कर लागतो, केंद्राने ₹10 पर्यंत उत्पादन शुल्क कमी केले आहे

By, Pravin Wankhade - May 23, 2026 05:00:21

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : केंद्र सरकार राज्यांसोबत मिळून पेट्रोल-डिझेल स्वस्त करण्याची तयारी करत आहे. केंद्र सरकार लवकरच राज्यांना पेट्रोल आणि डिझेलवरील मूल्यवर्धित कर (VAT) कमी करण्याची विनंती करू शकते.

मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, भाजपशासित 22 राज्यांमध्ये व्हॅट कपातीची पूर्ण शक्यता आहे. डिझेलच्या किमती नियंत्रित करणे हे प्राधान्य आहे, कारण त्याचा थेट परिणाम वाहतूक, शेती आणि उद्योग क्षेत्रावर होतो.

अमेरिका-इस्रायल आणि इराण यांच्यातील तणाव पुन्हा वाढल्याने कच्च्या तेलाच्या किमती वाढत आहेत. शुक्रवारी ब्रेंट क्रूड सुमारे 1.9% वाढून $104.52 प्रति बॅरलवर पोहोचले आहे. अशा परिस्थितीत वाढत्या महागाईतून लोकांना दिलासा देण्यासाठी केंद्र सरकारने गेल्या महिन्यातच पेट्रोल-डिझेलवरील उत्पादन शुल्क (एक्साईज ड्युटी) कमी केले होते. मात्र, त्यानंतर पेट्रोल-डिझेलच्या किमतीत 3.90 रुपयांची वाढ करण्यात आली होती.

डिजिटल अर्थव्यवस्था आणि उद्योग क्षेत्रात भारत – सायप्रस मैत्री अधिक मजबूत; महाराष्ट्र $660 अब्ज अर्थव्यवस्थेचे राज्य!!

सचिव गटाने इराण युद्धाच्या परिणामांवर चर्चा केली

इराण युद्धामुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर आणि किमतींवर होणाऱ्या परिणामांवर नुकतीच सचिवांच्या एका अधिकारप्राप्त गटाची बैठक झाली. या बैठकीत महागड्या कच्च्या तेलाचा भार कमी करण्यासाठी व्हॅटमध्ये कपात करणे आवश्यक असल्यावर चर्चा करण्यात आली.

केंद्र सरकारने गेल्या महिन्यातच डिझेलवरील उत्पादन शुल्क ₹10 प्रति लिटरने कमी करून शून्य केले होते, तर पेट्रोलवर ₹3 ची कपात केली होती. आता केंद्राला असे वाटते की राज्यांनीही त्यांच्या बाजूने कर कमी करावेत.

डिझेलवर लक्ष केंद्रित, कारण याचा थेट परिणाम महागाईवर होतो

अधिकाऱ्यांच्या मते, भाजपशासित राज्ये सर्वात आधी डिझेलवरील कर कमी करण्यावर विचार करू शकतात. भारतात दरवर्षी सुमारे 9.47 कोटी टन डिझेलचा वापर होतो, जो इतर कोणत्याही पेट्रोलियम उत्पादनांपेक्षा खूप जास्त आहे.

पेट्रोलचा वापर मुख्यतः खासगी वाहनांसाठी होतो, परंतु डिझेलचा वापर वाहतूक, शेती आणि उद्योगात होतो. जर डिझेल स्वस्त झाले तर मालवाहतूक स्वस्त होईल, ज्यामुळे रोजच्या वस्तूंचे दर कमी होतील. एप्रिलमध्ये घाऊक महागाई दर 42 महिन्यांच्या उच्चांकी 8.3% वर पोहोचला होता.

2022 चा फॉर्म्युला पुन्हा पुनरावृत्ती करण्याची तयारी

जर भाजपशासित राज्यांनी व्हॅट कमी केला, तर ती 2022 च्या परिस्थितीसारखी असेल. त्यावेळी रशिया-युक्रेन युद्धामुळे कच्च्या तेलाचे दर विक्रमी पातळीवर पोहोचले होते. तेव्हाही केंद्राने उत्पादन शुल्क कमी केले होते आणि राज्यांना व्हॅट कमी करण्यास सांगितले होते.

सध्या भाजप आणि त्याचे मित्रपक्ष देशातील 22 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये सत्तेत आहेत. भारतात वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये व्हॅटचे दर 1 ते 27% पर्यंत आहेत. यात कपात केल्यास तेलाच्या किमतींमध्ये मोठा फरक येऊ शकतो.

तज्ञांचे मत- जनतेचे जीवनमान वाचवणे महत्त्वाचे

पंतप्रधानांच्या आर्थिक सल्लागार परिषदेचे सदस्य आणि भाजप नेते गौरव वल्लभ म्हणाले, “इराण युद्ध सुरू झाल्यापासून कच्च्या तेलाच्या किमती 50% पेक्षा जास्त वाढल्या आहेत, पण भारतात पेट्रोल-डिझेलचे दर फक्त 4% च्या आसपास वाढले आहेत. केंद्राने ₹10 ची उत्पादन शुल्क (एक्साइज ड्यूटी) कमी केली आहे, आता राज्यांची पाळी आहे. सामान्य नागरिकांच्या जीवनमानावर कोणताही वाईट परिणाम होणार नाही याची खात्री आपल्याला एकत्र मिळून करावी लागेल. राज्यांनी आपल्या तिजोरीवर जास्त परिणाम न करता हे पाऊल उचलावे.”

राज्यांची कमाई आणि तेल कंपन्यांचे नुकसान

राज्यांचे महसूल: आर्थिक वर्ष 2025 मध्ये राज्यांनी पेट्रोलियम उत्पादनांमधून ₹3.08 लाख कोटी कर जमा केला आहे. सर्वाधिक कमाई महाराष्ट्र (₹36,992 कोटी) आणि उत्तर प्रदेश (₹31,214 कोटी) यांची झाली आहे.

कंपन्यांचे नुकसान: ड्युटीमध्ये कपात आणि पेट्रोल-डिझेलची किंमत 3.90 रुपये वाढवूनही तेल कंपन्या (OMCs) उत्पादन खर्चापेक्षा कमी दरात विक्री करत आहेत, ज्यामुळे त्यांना दररोज सुमारे ₹700 कोटींचा तोटा होत आहे. अशा परिस्थितीत, आगामी काळात तेलाची मूळ किंमत वाढण्याची शक्यताही कायम आहे.

व्हॅटचे गणित: जाणकारांचे म्हणणे आहे की, व्हॅट ‘ॲड व्हॅलोरम’ (किमतीच्या टक्केवारीनुसार) लावला जातो. म्हणजेच, तेलाचे दर वाढल्यास राज्यांचे कर संकलन आपोआप वाढते, त्यामुळे व्हॅटच्या दरांमध्ये थोडी कपात केल्यास त्यांच्या एकूण महसुलावर फारसा वाईट परिणाम होणार नाही.