मुंबईत विसर्जन मिरवणुकीत १०७.८ डेसिबलचा दणदणाट; आवाज फाउंडेशनने थेट सरकारकडे केली तक्रार

By, wankhadepravin - September 27, 2026 08:30:30

0

विशेष प्रतिनिधी

मुंबई : गणपती विसर्जनाच्या मिरवणुकांमध्ये यंदा बहुतांश गणेश मंडळांनी डीजे आणि ट्रकवर लावण्यात येणाऱ्या मोठ्या ध्वनिक्षेपकांचा वापर टाळल्याचे चित्र असतानाच, काही ठिकाणी मात्र ध्वनिप्रदूषणाची पातळी मोठी असल्याचे समोर आले आहे. आवाज फाउंडेशनच्या मोजमापानुसार मुंबईतील विविध ठिकाणी विसर्जन मिरवणुकांदरम्यान १०७.८ डेसिबलपर्यंत आवाजाची नोंद झाली. वांद्रे पश्चिम येथे रात्री १०.०३ वाजता बँजो ध्वनिक्षेपकाद्वारे वाजविला जात असताना ही सर्वाधिक पातळी नोंदविण्यात आली. Mumbai immersion procession

या पार्श्वभूमीवर आवाज फाउंडेशनच्या संस्थापक सुमैरा अब्दुलअली यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, राज्याचे मुख्य सचिव आणि मुंबई पोलिस आयुक्तांना पत्र पाठवून ध्वनिप्रदूषणाच्या नियमांच्या अंमलबजावणीचा मुद्दा उपस्थित केला आहे.

गिरगाव चौपाटीवर मध्यरात्रीनंतरही ध्वनिक्षेपक

आवाज फाउंडेशनच्या अहवालानुसार, २५ सप्टेंबर रोजी सायंकाळी ४.४१ वाजता गिरगाव चौपाटी येथे राजकीय पक्षांच्या मंडपांमधून ८०.४ ते ९१.४ डेसिबल आवाजाची नोंद झाली. रात्री ११.१५ वाजता याच ठिकाणी आवाजाची पातळी ९२ ते १०३ डेसिबल इतकी होती.

२६ सप्टेंबर रोजी मध्यरात्री १२.१८ वाजता गिरगाव चौपाटी येथे ८७ ते ९४ डेसिबल, तर रात्री १२.३० वाजता ८२ ते ९० डेसिबल आवाज नोंदविण्यात आला. या काळात राजकीय पक्षांच्या मंडपांमध्ये ध्वनिक्षेपक सुरू असल्याचे फाउंडेशनच्या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. लोकसत्तानेही गिरगाव चौपाटीवर रात्री उशिरापर्यंत राजकीय मंडपांमधून ध्वनिक्षेपक वापरल्याचे फाउंडेशनच्या निरीक्षणाच्या आधारे वृत्त दिले आहे.

वांद्रे, वरळीत आवाजाची पातळी १०७ डेसिबलच्या पुढे

वांद्रे पश्चिम येथे २५ सप्टेंबर रोजी रात्री १०.०३ वाजता बँजो आणि ध्वनिक्षेपकाच्या वापरामुळे ९१ ते १०७.८ डेसिबल आवाज नोंदविण्यात आला. ही यंदाची सर्वाधिक नोंद ठरली.

वरळी येथे रात्री १०.२८ वाजता ध्वनिक्षेपकाशिवाय सुरू असलेल्या ढोल-ताशांच्या वादनाची पातळी ९४ ते १०७ डेसिबल इतकी होती. तर ऑपेरा हाउस येथे रात्री १२.०६ वाजता ध्वनिक्षेपकाशिवाय सुरू असलेल्या मिरवणुकीत ८४.९ ते ८७ डेसिबल आवाजाची नोंद झाली.

‘मराठवाडा वॉटर ग्रीड प्रकल्प महाविकास आघाडीने गुंडाळला’; मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसांचा आरोप

रात्री १० नंतर ध्वनीपातळीची मर्यादा लागू

ध्वनिप्रदूषण नियमांनुसार, काही दिवसांसाठी ध्वनिक्षेपक वापरण्याची वेळ मध्यरात्रीपर्यंत वाढविण्याची तरतूद आहे. मात्र, त्यामुळे ध्वनीपातळीच्या निर्धारित मर्यादेत सूट मिळत नाही. रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत निवासी क्षेत्रासाठी ४५ डेसिबल, तर शांतता क्षेत्रासाठी ४० डेसिबल मर्यादा लागू असल्याचे फाउंडेशनने पत्रात नमूद केले आहे.

त्यामुळे मध्यरात्रीपर्यंत ध्वनिक्षेपक वापरण्याची परवानगी असली, तरी निर्धारित ध्वनीपातळी ओलांडण्यास त्यातून परवानगी मिळत नाही, असा मुद्दा आवाज फाउंडेशनने उपस्थित केला आहे.

उच्च न्यायालयानेही घेतली होती दखल

गणेशोत्सवातील ध्वनिप्रदूषणाच्या पार्श्वभूमीवर मुंबई उच्च न्यायालयाने सप्टेंबर २०२६ मध्ये स्वतःहून जनहित याचिका दाखल करून या प्रश्नाची दखल घेतली. न्यायालयाने गणेश मंडप आणि मिरवणुकांमधील ध्वनीपातळी मोजण्याचे तसेच नियमांचे उल्लंघन झाल्यास कायद्यानुसार कारवाई करण्याचे निर्देश दिले होते. ध्वनिक्षेपक यंत्रणा जप्त करण्यासारख्या कारवाईचाही न्यायालयाने उल्लेख केला होता.

न्यायालयाच्या या भूमिकेच्या पार्श्वभूमीवर विसर्जन मिरवणुकांमधील प्रत्यक्ष ध्वनीपातळी आणि नियमांची अंमलबजावणी याकडे पुन्हा लक्ष वेधले गेले आहे.

२००३ पासून ध्वनीपातळीचे मोजमाप

आवाज फाउंडेशनकडून २००३ पासून गणपती विसर्जनासह विविध प्रसंगी ध्वनीपातळीचे मोजमाप केले जात आहे.

फाउंडेशनच्या नोंदीनुसार, २०२४ मध्ये ऑपेरा हाउस येथे ११५ डेसिबल, २०२३ मध्ये ११४.७ डेसिबल, २०२२ मध्ये १२०.२ डेसिबल, तर २०२१ मध्ये ९३.१ डेसिबल इतकी कमाल ध्वनीपातळी नोंदविण्यात आली होती. २०२५ मध्ये मुसळधार पावसामुळे मोजमाप करता आले नव्हते.

यंदा मात्र बहुतांश गणेश मंडळांनी विसर्जन मिरवणुकांमध्ये ट्रकवरील डीजे आणि मोठ्या ध्वनिक्षेपकांचा वापर टाळल्याचे सुमैरा अब्दुलअली यांनी सांगितले. मात्र, काही राजकीय मंडपांमध्ये रात्री उशिरापर्यंत ध्वनिक्षेपकांचा वापर झाल्याचा दावा फाउंडेशनने केला आहे. त्यामुळे गणेश मंडळांनी नियम पाळले, पण काही ठिकाणी राजकीय मंडपांमधील आवाजाचा मुद्दा ऐरणीवर आला आहे.