Google Pay, PhonePe वापरणाऱ्यांनो सावधान! 15 ऑक्टोबरपासून काय बदलणार? जाणून घ्या संपूर्ण गणित

By, wankhadepravin - September 16, 2026 07:00:33

0

विशेष प्रतिनिधी

मुंबई : Google Pay, PhonePe, Paytm यांसारख्या UPI अॅप्सचा वापर करणाऱ्या कोट्यवधी ग्राहकांसाठी UPI शुल्काबाबतची चर्चा महत्त्वाची ठरत आहे. मात्र, सर्वसामान्य ग्राहकांच्या UPI व्यवहारांवर थेट शुल्क आकारले जाणार नसल्याचे या माहितीत स्पष्ट करण्यात आले आहे. प्रस्तावित MDR म्हणजेच Merchant Discount Rate हा प्रामुख्याने ठरावीक व्यापारी व्यवहारांशी संबंधित आहे.

नेमका कोणता व्यवहार शुल्काच्या कक्षेत?

उपलब्ध माहितीनुसार, ₹2,000 पेक्षा जास्त रकमेच्या काही P2M (Person-to-Merchant) व्यवहारांवर 0.40 टक्के MDR आकारला जाऊ शकतो. हे शुल्क ग्राहकाकडून थेट घेतले जाणार नसून, संबंधित व्यापाऱ्यावर लागू होईल.

म्हणजेच, ग्राहकाने दुकानात किंवा व्यवसायिक ठिकाणी UPIच्या माध्यमातून ₹2,000 पेक्षा अधिक रकमेचे पेमेंट केले, तरी त्याच्या बँक खात्यातून MDRच्या नावाखाली अतिरिक्त रक्कम कापली जाणार नाही.

Google Pay, PhonePe, Paytmवर थेट शुल्क नाही

ग्राहक Google Pay, PhonePe, Paytm किंवा अन्य UPI अॅपच्या माध्यमातून पेमेंट करत असला तरी MDRचा थेट भार ग्राहकावर टाकला जाणार नाही, अशी माहिती देण्यात आली आहे.

हे शुल्क ग्राहकाने कोणते अॅप वापरले यावर आधारित नसून, पात्र व्यापारी व्यवहाराशी संबंधित आहे. त्यामुळे “UPI वापरल्यावर ग्राहकांना आता शुल्क द्यावे लागणार” अशी सरसकट माहिती योग्य ठरणार नाही.

₹3,000 च्या पेमेंटवर किती MDR?

MDRचा दर 0.40 टक्के धरल्यास त्याची गणना सहज समजू शकते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यापाऱ्याने ₹3,000 किमतीची वस्तू विकली आणि त्या व्यवहारावर 0.40 टक्के MDR लागू झाला, तर शुल्क ₹12 होईल.

त्याचप्रमाणे, ₹50,000 च्या व्यवहारावर 0.40 टक्के MDR लागू झाल्यास शुल्क ₹200 इतके होईल.

ही रक्कम ग्राहकाच्या खात्यातून अतिरिक्त स्वरूपात कापली जाणार नसून, संबंधित व्यापाऱ्याच्या व्यवहारातून आकारली जाण्याची तरतूद आहे.

P2P आणि P2M व्यवहारातील फरक काय?

UPI व्यवहार मुख्यतः दोन प्रकारे समजता येतात.

P2P (Person-to-Person):
एका व्यक्तीने दुसऱ्या व्यक्तीला UPIद्वारे पैसे पाठवणे. उदाहरणार्थ, मित्राला ₹5,000 पाठवणे.

P2M (Person-to-Merchant):
ग्राहकाने दुकान, व्यवसाय किंवा व्यापाऱ्याला UPIद्वारे पैसे देणे.

MDRची चर्चा ही प्रामुख्याने व्यापारी म्हणजेच P2M व्यवहारांशी संबंधित आहे. त्यामुळे व्यक्ती-व्यक्तीमधील सामान्य UPI पैसे पाठवण्याच्या व्यवहाराला याच नियमाशी थेट जोडता येणार नाही.

MDRमधून मिळणाऱ्या पैशांचे काय?

RBIच्या स्पष्टीकरणानुसार, MDRमधून मिळणारे उत्पन्न UPI इकोसिस्टममधील विविध भागधारकांमध्ये वितरित केले जाऊ शकते. यामुळे डिजिटल पेमेंटसाठी आवश्यक असलेले तंत्रज्ञान आणि पायाभूत सुविधा अद्ययावत ठेवण्यासाठी गुंतवणुकीला मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

याशिवाय, अधिकाधिक दुकाने आणि व्यवसायांमध्ये UPI स्वीकारण्याची सुविधा वाढवणे, नवीन नेटवर्क विकसित करणे आणि डिजिटल पेमेंटचा विस्तार करणे यासाठीही या व्यवस्थेचा उपयोग होऊ शकतो.

ग्राहकांनी काय लक्षात ठेवावे?

UPI शुल्काबाबत सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे प्रत्येक UPI व्यवहारावर ग्राहकांकडून शुल्क आकारले जाणार आहे, असा अर्थ काढू नये. MDR ही व्यापारी व्यवहाराशी संबंधित शुल्कव्यवस्था आहे.

त्यामुळे Google Pay, PhonePe, Paytm किंवा इतर UPI अॅपवरून पैसे पाठवताना ग्राहकाच्या खात्यातून MDRच्या नावाने थेट अतिरिक्त शुल्क कापले जाणार आहे, अशी भीती बाळगण्याचे कारण नाही.

UPI व्यवस्था सुरक्षित, सोयीस्कर आणि सर्वसामान्यांसाठी परवडणारी ठेवण्याचे उद्दिष्ट असल्याचे RBIने स्पष्ट केले आहे. मात्र, व्यापाऱ्यांसाठी लागू होणाऱ्या MDRच्या नियमांमुळे मोठ्या रकमेच्या पात्र व्यापारी व्यवहारांमध्ये त्यांच्यावर शुल्काचा आर्थिक भार पडू शकतो.

Google Pay and PhonePe users, beware.

महत्वाच्या बातम्या