Donald Trump : अमेरिका-इराण युद्ध थांबणार? सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी; पण ट्रम्प यांच्या विधानामुळे नवा सस्पेन्स

By, wankhadepravin - June 16, 2026 07:30:07

0

वृत्तसंस्था

वॉशिंग्टन डीसी : Donald Trump गेल्या काही महिन्यांपासून मध्य पूर्वेत सुरू असलेल्या अमेरिका-इराण संघर्षाबाबत मोठी घडामोड समोर आली आहे. दोन्ही देशांनी युद्ध थांबवण्यासाठी सामंजस्य करारावर (एमओयू) स्वाक्षरी केल्याचा दावा करण्यात आला आहे. त्यामुळे चार महिन्यांपासून सुरू असलेल्या तणावाला पूर्णविराम मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली असली, तरी अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या ताज्या वक्तव्यामुळे या कराराबाबतचा सस्पेन्स आणखी वाढला आहे.Donald Trump

फेब्रुवारी महिन्यात अमेरिका आणि इस्रायलने इराणमधील काही लक्ष्यांवर लष्करी कारवाया केल्यानंतर या संघर्षाला सुरुवात झाली होती. त्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने अमेरिकेच्या हितसंबंधांवर आणि त्याच्या मित्रदेशांशी संबंधित ठिकाणांवर हल्ले केले. त्यानंतर दोन्ही बाजूंमधील तणाव सतत वाढत गेला आणि परिस्थिती युद्धजन्य बनली.Donald Trump

CM Devendra Fadnavis : ‘पांढऱ्या पट्ट्यांवरून’ राजकारण करणाऱ्यांना मते मिळत नाहीत:मुख्यमंत्री फडणवीसांचा मनसेला टोला; गिरगावात कार्यकर्त्यांची धरपकड

आता मात्र दोन्ही देशांनी संघर्ष कमी करण्यासाठी सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी केल्याचे सांगितले जात आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प, उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हान्स आणि इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाकर गालिबाफ यांनी या करारावर इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने स्वाक्षरी केल्याची माहिती देण्यात आली आहे. यानंतर स्वित्झर्लंडमधील जिनिव्हा येथे शुक्रवारी अधिकृत आणि औपचारिक स्वाक्षरी समारंभ होणार असल्याचे सांगितले जात आहे.

मात्र हा अंतिम शांतता करार नसून पुढील वाटाघाटींसाठी तयार करण्यात आलेला एक प्राथमिक आराखडा असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. यामध्ये युद्धाची तीव्रता कमी करणे, प्रलंबित मुद्द्यांवर पुढील चर्चा करणे आणि दोन्ही देशांमधील संवादाची प्रक्रिया सुरू ठेवणे यावर भर देण्यात आला आहे.

या करारातील सर्वात महत्त्वाचा आणि संवेदनशील मुद्दा म्हणजे इराणचा अणुकार्यक्रम. अनेक वर्षांपासून अमेरिका आणि पाश्चिमात्य देश इराणच्या अणुकार्यक्रमाबाबत चिंता व्यक्त करत आहेत. मात्र या सामंजस्य करारामध्ये अणुकार्यक्रमावर अंतिम तोडगा काढण्यात आलेला नाही. या विषयावर स्वतंत्र आणि सविस्तर चर्चा पुढील टप्प्यात होणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

दरम्यान, जगभराच्या अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाणारी होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याबाबतही या करारात सकारात्मक संकेत देण्यात आले आहेत. जगातील मोठ्या प्रमाणावरील कच्चे तेल आणि ऊर्जा पुरवठा याच समुद्री मार्गातून होतो. युद्धामुळे या मार्गावरील वाहतूक मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाली होती. त्यामुळे जागतिक तेलबाजार अस्थिर झाला होता.

अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, सामंजस्य करारानंतर या मार्गावरील जहाजांची वाहतूक हळूहळू पुन्हा सुरू होत आहे. मात्र परिस्थिती पूर्णपणे पूर्वपदावर येण्यासाठी काही काळ लागणार असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले आहे.

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या कराराबाबत बोलताना स्पष्ट केले की, इराणला कोणत्याही परिस्थितीत अण्वस्त्रे विकसित करू दिली जाणार नाहीत. त्यांनी असा दावा केला की होर्मुझ सामुद्रधुनी अंशतः खुली झाली असून शुक्रवारपर्यंत ती पूर्णपणे खुली होईल. मात्र त्याचवेळी त्यांनी एक महत्त्वाची अटही मांडली.

ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, केवळ करारावर स्वाक्षरी झाल्यामुळे इराणला कोणतीही आर्थिक सवलत मिळणार नाही. इराणने करारातील अटींचे पालन केल्यानंतरच त्याच्यावरील निर्बंध शिथिल करण्याचा विचार केला जाईल. त्यामुळे एका बाजूला कराराची घोषणा आणि दुसऱ्या बाजूला निर्बंध कायम ठेवण्याची भूमिका यामुळे या संपूर्ण प्रक्रियेबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

इराणने यापूर्वी असा दावा केला होता की या करारामध्ये इस्रायलने लेबनॉनमधून माघार घेण्याचाही मुद्दा समाविष्ट आहे. मात्र अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी हा दावा फेटाळून लावला आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, इस्रायल-लेबनॉन प्रश्नाचा या कराराशी कोणताही संबंध नाही.

याशिवाय इराणच्या परदेशातील गोठवून ठेवलेल्या निधीबाबतही चर्चा सुरू आहे. अमेरिका काही निधी मुक्त करण्यास आणि काही आर्थिक निर्बंध हटवण्यास तयार असल्याचे संकेत देत आहे. मात्र त्यासाठी इराणने विश्वासार्ह आणि पडताळणी करता येतील अशी ठोस पावले उचलणे आवश्यक असल्याचे अमेरिकेचे म्हणणे आहे.

या संपूर्ण घडामोडींमुळे मध्य पूर्वेतील तणाव कमी होण्याची आशा निर्माण झाली असली, तरी अंतिम कराराचा मजकूर अद्याप सार्वजनिक करण्यात आलेला नाही. शिवाय ट्रम्प यांच्या कठोर भूमिकेमुळे आणि निर्बंधांबाबतच्या अटींमुळे अनेक प्रश्न अद्याप अनुत्तरित आहेत. त्यामुळे जिनिव्हामध्ये शुक्रवारी होणाऱ्या औपचारिक स्वाक्षरी समारंभाकडे आणि त्यानंतर जाहीर होणाऱ्या कराराच्या तपशीलांकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. जर हा करार यशस्वी ठरला, तर अमेरिका आणि इराण यांच्यातील अनेक दशकांचा संघर्ष कमी करण्याच्या दिशेने तो एक ऐतिहासिक टप्पा ठरू शकतो.