Dhar Bhojshala : धारच्या भोजशाळेत पहिला शुक्रवार ठरला ऐतिहासिक; नमाज नाही, अखंड पूजा सुरू, आता पुढे काय?

By, Pravin Wankhade - May 23, 2026 08:00:38

0

विशेष प्रतिनिधी

धार : Dhar Bhojshala मध्य प्रदेशातील बहुचर्चित भोजशाळा-कमाल मौला संकुल प्रकरणात उच्च न्यायालयाच्या ऐतिहासिक निर्णयानंतर पहिला शुक्रवार अत्यंत महत्त्वाचा ठरला. गेली दोन दशके सुरू असलेली व्यवस्था बदलल्यानंतर प्रथमच येथे शुक्रवारची नमाज झाली नाही, तर मोठ्या संख्येने हिंदू भाविकांनी पूजा-अर्चा आणि महाआरतीत सहभाग घेतला. यामुळे भोजशाळा वादाचा नवा अध्याय सुरू झाल्याचे मानले जात आहे.Dhar Bhojshala

22 वर्षांच्या व्यवस्थेला न्यायालयाने दिला पूर्णविराम

भोजशाळा हा धारमधील ऐतिहासिक आणि धार्मिकदृष्ट्या संवेदनशील परिसर आहे. हिंदू समाज याला माता वाग्देवी (सरस्वती) यांचे मंदिर मानतो, तर मुस्लिम समाजाकडून याठिकाणी कमाल मौला मशिदीचा दावा केला जात होता.Dhar Bhojshala

डिजिटल अर्थव्यवस्था आणि उद्योग क्षेत्रात भारत – सायप्रस मैत्री अधिक मजबूत; महाराष्ट्र $660 अब्ज अर्थव्यवस्थेचे राज्य!!

2003 मध्ये Archaeological Survey of India (ASI) ने एक व्यवस्था लागू केली होती. त्यानुसार मंगळवारी हिंदूंना पूजा करण्याची परवानगी होती, तर शुक्रवारी मुस्लिम समाजाला नमाज अदा करण्याची मुभा होती. मात्र, मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाने 15 मे रोजी दिलेल्या निर्णयात भोजशाळेचे धार्मिक स्वरूप हे सरस्वती मंदिर आणि संस्कृत अध्ययन केंद्र असल्याचे नमूद करत ही जुनी व्यवस्था रद्द केली.

पहिल्या शुक्रवारी काय घडले?

न्यायालयाच्या निर्णयानंतर आलेल्या पहिल्या शुक्रवारी भोजशाळा परिसरात हजारो भाविक जमा झाले. येथे अखंड पूजा, भजन, कीर्तन आणि महाआरतीचे आयोजन करण्यात आले. अनेक हिंदू संघटनांनी याला “ऐतिहासिक दिवस” असे संबोधले. काही संघटनांच्या मते, शेकडो वर्षांनंतर प्रथमच शुक्रवारच्या दिवशी संपूर्ण परिसरात केवळ हिंदू धार्मिक विधी पार पडले.

दुसरीकडे, मुस्लिम समाजाने न्यायालयाच्या निर्णयाचा निषेध नोंदवत काळ्या फिती लावल्या आणि घरीच नमाज अदा केली. अनेक व्यापाऱ्यांनी दुकाने बंद ठेवूनही आपली भूमिका व्यक्त केली.

प्रशासनासाठी मोठी कसोटी

निर्णयानंतर कायदा-सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये यासाठी प्रशासनाने अभूतपूर्व सुरक्षा व्यवस्था तैनात केली होती. धार शहरात 1,500 हून अधिक पोलिस कर्मचारी, ड्रोन, सीसीटीव्ही आणि बहुस्तरीय सुरक्षा व्यवस्था उभारण्यात आली होती. संपूर्ण शहराला छावणीचे स्वरूप आले होते.

प्रशासनाचे सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे दोन्ही समाजांमध्ये शांतता राखणे. सुदैवाने कोणतीही मोठी अप्रिय घटना न घडता दिवस पार पडला.

न्यायालयाच्या निर्णयाचे व्यापक परिणाम

भोजशाळा प्रकरण केवळ एका धार्मिक स्थळापुरते मर्यादित नाही. हा निर्णय देशातील धार्मिक आणि ऐतिहासिक दाव्यांशी संबंधित वादांमध्ये महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.

उच्च न्यायालयाने केवळ पूजा अधिकारांचा प्रश्न निकाली काढला नाही, तर संपूर्ण संकुलाचे व्यवस्थापन मंदिर आणि संस्कृत अध्ययन केंद्र म्हणून करण्याचे निर्देशही दिले आहेत. तसेच मुस्लिम समाजासाठी अन्यत्र मशिदीसाठी जमीन देण्याचा पर्याय विचारात घेण्यास सांगितले आहे.

वाद आता सर्वोच्च न्यायालयात

दरम्यान, मुस्लिम पक्षकारांनी उच्च न्यायालयाच्या निर्णयाला आव्हान देत सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली आहे. त्यामुळे हा वाद अजून पूर्णपणे संपलेला नाही. सर्वोच्च न्यायालयाचा अंतिम निर्णय या प्रकरणाचे भवितव्य ठरवणार आहे.

भोजशाळा प्रकरण इतके महत्त्वाचे का मानले जाते?

भोजशाळा वाद हा अनेक दशकांपासून मध्य प्रदेशातील सर्वात संवेदनशील धार्मिक वादांपैकी एक राहिला आहे. इतिहास, पुरातत्त्व, धार्मिक श्रद्धा आणि न्यायालयीन प्रक्रिया या सर्व गोष्टी या प्रकरणात एकत्र आल्या आहेत.

आता उच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर प्रत्यक्ष परिस्थितीत मोठा बदल दिसून आला आहे. शुक्रवारच्या दिवशी प्रथमच नमाज न होता पूजा झाल्याने हा बदल प्रतीकात्मक आणि ऐतिहासिक दोन्ही दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे.

पुढे काय?

सध्या भोजशाळेत न्यायालयाच्या आदेशानुसार पूजा सुरू आहे. मात्र सर्वोच्च न्यायालयातील सुनावणी आणि त्यानंतरचा निर्णय याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. जर सर्वोच्च न्यायालयाने उच्च न्यायालयाचा निर्णय कायम ठेवला, तर भोजशाळेच्या इतिहासात हा कायमस्वरूपी टर्निंग पॉइंट ठरू शकतो. उलट, जर काही बदल झाले तर प्रकरण पुन्हा नव्या वळणावर जाऊ शकते.

एकूणच, 22 मे 2026 हा दिवस भोजशाळा वादाच्या इतिहासात विशेष म्हणून नोंदला जाईल. कारण याच दिवशी न्यायालयाच्या निर्णयाचा प्रत्यक्ष परिणाम प्रथमच दिसून आला आणि अनेक दशकांपासून सुरू असलेल्या व्यवस्थेचा शेवट झाल्याचे चित्र स्पष्ट झाले.