मन की बात’मध्ये पंतप्रधान मोदींकडून महाराष्ट्राच्या ‘शबरी नॅचरल्स’चे कौतुक; आदिवासी संस्कृतीला जागतिक ओळख!

By, wankhadepravin - October 26, 2026 01:00:14

0

वारली, गोंड आणि चित्रकथी कलेचा पॅकेजिंगमध्ये अनोखा संगम; जपानच्या ‘गुड डिझाईन अवॉर्ड’सह आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी ब्रँडचा गौरव

विशेष प्रतिनिधी

मुंबई, : महाराष्ट्रातील आदिवासी संस्कृती, पारंपरिक कला आणि नैसर्गिक उत्पादनांना जागतिक स्तरावर ओळख मिळवून देणाऱ्या ‘शबरी नॅचरल्स’ या ब्रँडचे प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी कौतुक केले आहे. ‘मन की बात’ या लोकप्रिय कार्यक्रमाच्या १३९ व्या भागात त्यांनी शबरी नॅचरल्सचा विशेष उल्लेख केला. या ब्रँडच्या उत्पादनांचे पॅकेजिंग हे केवळ वेष्टन नसून त्यातून आदिवासी संस्कृतीचे दर्शन घडते, असे गौरवोद्गार प्रधानमंत्री मोदी यांनी काढले. या पॅकेजिंगला आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिष्ठित ‘गुड डिझाईन अवॉर्ड’ मिळाल्याने महाराष्ट्रातील आदिवासी कला आणि संस्कृतीला जागतिक व्यासपीठ मिळाले आहे.

महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागांतर्गत शबरी आदिवासी वित्त व विकास महामंडळामार्फत ‘शबरी नॅचरल्स’ हा ब्रँड विकसित करण्यात आला आहे. या माध्यमातून आदिवासी बांधवांच्या पारंपरिक कला, कौशल्य आणि नैसर्गिक उत्पादनांना व्यापक बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. स्थानिक उत्पादनांना आधुनिक बाजारपेठेशी जोडून ‘व्होकल फॉर लोकल’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ या संकल्पनांना चालना देण्यात हा उपक्रम महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.

पॅकेजिंगमधून उलगडते आदिवासी संस्कृतीचे वैभव

शबरी नॅचरल्सच्या उत्पादनांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचे आकर्षक आणि सांस्कृतिक वारसा जपणारे पॅकेजिंग. महाराष्ट्रातील वारली, गोंड आणि चित्रकथी यांसारख्या पारंपरिक कलाप्रकारांचे प्रतिबिंब या पॅकेजिंगमध्ये पाहायला मिळते. त्यामुळे उत्पादनांच्या माध्यमातून आदिवासी समाजाची कलात्मक परंपरा, सांस्कृतिक ओळख आणि सर्जनशीलता ग्राहकांपर्यंत पोहोचत आहे.

या वैशिष्ट्यपूर्ण पॅकेजिंगला ‘इंडिया डिझाईन मार्क’ आणि जपानचा प्रतिष्ठित ‘गुड डिझाईन अवॉर्ड’ प्राप्त झाला आहे. या पुरस्कारांमुळे शबरी नॅचरल्सच्या उत्पादनांना राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळाली आहे. पारंपरिक कलांचा आधुनिक उत्पादन सादरीकरणात प्रभावी वापर केल्यास स्थानिक संस्कृतीला जागतिक स्तरावर नवी ओळख मिळू शकते, हे या उपक्रमातून अधोरेखित होत आहे.

डिजिटल माध्यमांतून दुर्गम भागांतील उत्पादनांना बाजारपेठ

आदिवासी बांधवांनी तयार केलेली नैसर्गिक उत्पादने अधिकाधिक ग्राहकांपर्यंत पोहोचावीत, यासाठी शबरी नॅचरल्सने डिजिटल माध्यमांचा वापर सुरू केला आहे. ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्म आणि स्वतंत्र मोबाइल ॲप्लिकेशनच्या माध्यमातून ग्राहकांना ही उत्पादने उपलब्ध करून देण्यात येत आहेत.

या डिजिटल सुविधांमुळे दुर्गम भागांतील आदिवासी उत्पादकांना केवळ स्थानिक बाजारपेठेवर अवलंबून न राहता व्यापक ग्राहकवर्गापर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळत आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने पारंपरिक उत्पादनांची विक्री वाढविणे आणि आदिवासी उद्योजकतेला प्रोत्साहन देणे, हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.

कॉर्पोरेट गिफ्टिंगमधूनही उत्पादनांना मागणी

शबरी नॅचरल्सच्या उत्पादनांना बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठी कॉर्पोरेट गिफ्टिंगचा पर्यायही प्रभावीपणे वापरला जात आहे. बांबू हस्तकला, नैसर्गिक आणि कृषी उत्पादने तसेच मोहापासून तयार करण्यात आलेल्या वस्तूंचा आकर्षक भेटसंचांमध्ये समावेश केला जात आहे.

या भेटसंचांना विविध संस्था आणि कॉर्पोरेट क्षेत्रातून मागणी मिळत असल्याने आदिवासी कारागीर, शेतकरी आणि महिला बचत गटांसाठी रोजगार व उत्पन्नाच्या संधी निर्माण होण्यास मदत होत आहे. पारंपरिक कौशल्यांना आधुनिक ग्राहकांच्या गरजांशी जोडून आदिवासी समाजाचे आर्थिक सक्षमीकरण करण्याचा या उपक्रमाचा प्रयत्न आहे.

‘प्रधानमंत्र्यांच्या गौरवामुळे आदिवासी विकासाला बळ’

– आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक उईके

प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी ‘मन की बात’मध्ये शबरी नॅचरल्सचा गौरवपूर्ण उल्लेख केल्यामुळे आदिवासी बांधवांच्या विकासासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांना राष्ट्रीय स्तरावर प्रोत्साहन मिळाले आहे. शबरी नॅचरल्स हा केवळ उत्पादनांचा ब्रँड नसून महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजाची समृद्ध परंपरा, कला आणि कौशल्य जगासमोर मांडणारा उपक्रम आहे.

डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि कॉर्पोरेट गिफ्टिंगच्या माध्यमातून आदिवासी उत्पादनांना अधिक व्यापक बाजारपेठ उपलब्ध करून देता येईल. यामुळे स्थानिक उत्पादकांना नव्या संधी मिळण्यास मदत होईल, अशी प्रतिक्रिया आदिवासी विकास मंत्री डॉ. अशोक उईके यांनी व्यक्त केली.

‘सत्ता बदलायची असेल तर निवडणुका जिंका’; रेजीम चेंजच्या मुद्द्यावर फडणवीसांचा विरोधकांना इशारा

‘आदिवासी संस्कृतीला जागतिक बाजारपेठ मिळवून देण्याचा प्रयत्न’

– आदिवासी विकास आयुक्त लीना बनसोड

आदिवासी संस्कृती, परंपरा आणि कलाकृती या महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवाचा महत्त्वपूर्ण भाग आहेत. शबरी आदिवासी वित्त व विकास महामंडळामार्फत विकसित करण्यात आलेल्या शबरी नॅचरल्स ब्रँडच्या माध्यमातून आदिवासी बांधवांच्या दर्जेदार उत्पादनांना व्यापक, अगदी जागतिक बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी यांनी या उपक्रमाची दखल घेतल्याने अभिमान वाटतो. आदिवासी संस्कृती, पारंपरिक कला आणि स्थानिक उत्पादनांना अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी सर्वांनी सहकार्य करावे, असे आवाहन आदिवासी विकास आयुक्त लीना बनसोड यांनी केले.

स्थानिक कलेपासून जागतिक ओळखीपर्यंतचा प्रवास

शबरी नॅचरल्सच्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजाची कला, संस्कृती आणि पारंपरिक उत्पादनांना आधुनिक बाजारपेठेशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार आणि ‘मन की बात’मधील उल्लेखामुळे या उपक्रमाकडे व्यापक लक्ष वेधले गेले आहे. डिजिटल विक्री, आकर्षक पॅकेजिंग आणि कॉर्पोरेट गिफ्टिंग यांसारख्या माध्यमांतून आदिवासी उत्पादनांचा विस्तार करण्याची संधी निर्माण झाली आहे.

स्थानिक कौशल्यांना योग्य बाजारपेठ, उत्पादनांना प्रभावी सादरीकरण आणि उत्पादकांना उत्पन्नाच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने शबरी नॅचरल्सचा उपक्रम महत्त्वाचा ठरत आहे. आदिवासी संस्कृतीचे जतन करत आर्थिक सक्षमीकरणाला चालना देण्याचा हा प्रयत्न महाराष्ट्राच्या पारंपरिक वारशाला नवी ओळख देत आहे.