Supreme Court : सुप्रीम कोर्टाने म्हटले- सार्वजनिक कार्यक्रमांत वंदेमातरम अनिवार्य नाही; जेव्हा यासाठी शिक्षा होऊ लागेल, तेव्हा विचार करू

By, Pravin Wankhade - March 26, 2026 08:00:24

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : Supreme Court सुप्रीम कोर्टाने बुधवारी राष्ट्रीय गीत ‘वंदे मातरम’ गाण्याबाबत गृह मंत्रालयाच्या परिपत्रकाविरुद्ध दाखल केलेली याचिका फेटाळली. न्यायालयाने म्हटले की, सार्वजनिक ठिकाणी आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी जारी केलेले हे निर्देश बंधनकारक नाहीत. परिपत्रकाला आव्हान देणारी याचिका वेळेपूर्वीच दाखल करण्यात आली आहे.Supreme Court

हे प्रकरण CJI न्यायमूर्ती सूर्यकांत, न्यायमूर्ती जॉयमाल्या बागची आणि न्यायमूर्ती विपुल एम पंचोली यांच्या खंडपीठासमोर होते. खंडपीठाने म्हटले की, गृह मंत्रालयाच्या सल्ल्यामध्ये वंदेमातरम न गायल्यास कोणत्याही प्रकारच्या शिक्षेची तरतूद नाही.Supreme Court

3000 राजमाता जिजाऊ स्मार्ट बसेसचे महाराष्ट्राला लोकार्पण; बस मध्ये सीसीटीव्ही कॅमेरे जीपीएस सिस्टीम सह अत्याधुनिक सोयींचा समावेश

खंडपीठाने म्हटले – हे दिशानिर्देश केवळ एक प्रोटोकॉल आहेत आणि त्यांचे पालन करणे बंधनकारक नाही. जेव्हा याचिकाकर्त्याविरुद्ध दंडात्मक कारवाई केली जाईल, किंवा त्याला गाणे बंधनकारक केले जाईल, तेव्हा आम्ही या सर्व गोष्टींवर लक्ष देऊ.

याचिकाकर्त्याचा दावा- सल्ला देण्याच्या बहाण्याने सोबत गाण्यास भाग पाडले जाईल

न्यायालय मोहम्मद सईद नूरी यांनी दाखल केलेल्या याचिकेवर सुनावणी करत होते. CJI म्हणाले- “आम्हाला ती नोटीस दाखवा ज्यात तुम्हाला राष्ट्रीय गीत वाजवण्यासाठी भाग पाडले गेले आहे. तुम्ही एक शाळा चालवता, ती मान्यताप्राप्त आहे की नाही हे देखील आम्हाला माहीत नाही.”

यावर त्यांच्या वकिलांनी सांगितले- “जो व्यक्ती वंदेमातरम गाण्यास किंवा राष्ट्रगीताच्या वेळी उभे राहण्यास नकार देतो, त्याच्यावर नेहमीच खूप मोठा भार असतो. सल्ला देण्याच्या बहाण्याने लोकांना सोबत गाण्यास भाग पाडले जाऊ शकते.”

यावर न्यायमूर्ती बागची म्हणाले की, हा केवळ एक दृष्टिकोन आहे आणि लोक याच्याशी असहमत असू शकतात. जर तुमच्या विरोधात कोणती कारवाई झाली, नोटीस आली, तर तुम्ही पुन्हा न्यायालयात येऊ शकता. सध्या ही याचिका ‘भेदभावाच्या एका अस्पष्ट भीती’शिवाय दुसरे काहीही नाही.

प्रजासत्ताक दिनानंतर जारी करण्यात आले होते दिशा-निर्देश

गृह मंत्रालयाने 28 जानेवारी रोजी एक आदेश जारी केला होता. ज्यात म्हटले होते की, आता सरकारी कार्यक्रम, शाळा किंवा इतर औपचारिक आयोजनांमध्ये ‘वंदे मातरम’ वाजवले जाईल. यावेळी प्रत्येक व्यक्तीने उभे राहणे अनिवार्य असेल. हा आदेश 28 जानेवारी रोजी जारी झाला, परंतु माध्यमांमध्ये याची माहिती 11 फेब्रुवारी रोजी आली.

आदेशात स्पष्ट लिहिले आहे की, जर ‘वंदे मातरम’ आणि ‘जन गण मन’ एकत्र गायले किंवा वाजवले गेले, तर आधी वंदे मातरम गायले जाईल. यावेळी गाणाऱ्या किंवा ऐकणाऱ्यांना सावधान मुद्रेत उभे राहावे लागेल.

नवीन नियमांनुसार, राष्ट्रगीताचे सर्व 6 अंतरे गायले जातील, ज्यांची एकूण वेळ 3 मिनिटे 10 सेकंद आहे. आतापर्यंत मूळ गीताचे पहिले दोन अंतरेच गायले जात होते.

बंकिमचंद्र यांनी 1875 मध्ये लिहिले होते, आनंदमठमध्ये छापले होते

भारताचे राष्ट्रगीत वंदे मातरम बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी 7 नोव्हेंबर 1875 रोजी अक्षय नवमीच्या शुभ मुहूर्तावर लिहिले होते. हे 1882 मध्ये पहिल्यांदा त्यांच्या बंगदर्शन मासिकात त्यांच्या आनंदमठ कादंबरीचा भाग म्हणून छापले गेले होते.

1896 मध्ये भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या अधिवेशनात रवींद्रनाथ टागोर यांनी व्यासपीठावर वंदे मातरम गायले. ही पहिलीच वेळ होती जेव्हा हे गीत सार्वजनिकरित्या राष्ट्रीय स्तरावर गायले गेले. सभेत उपस्थित हजारो लोकांचे डोळे पाणावले होते.

‘वंदे मातरम’ हे एक संस्कृत वाक्य आहे, ज्याचा अर्थ आहे- हे माते, मी तुला वंदन करतो. स्वातंत्र्य संग्रामादरम्यान ‘वंदे मातरम’ हे भारताला वसाहतवादी राजवटीतून मुक्त करण्यासाठी संघर्ष करणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांचा नारा बनले होते.