Netanyahu : द फोकस एक्सप्लेनर : नेतान्याहूंचे ‘हेक्सागन अलायन्स’ आणि पीएम मोदींचा सहभाग: इस्रायलच्या नव्या खेळीने पाकिस्तानसह मुस्लिम देश का खवळले?

By, Pravin Wankhade - February 26, 2026 06:00:48

0

Netanyahu पंतप्रधान नरेंद्र मोदी इस्रायलच्या दोन दिवसीय दौऱ्यासाठी राजधानी तेल अवीव येथे पोहोचले आहेत. जागतिक राजकारणाच्या दृष्टीने हा दौरा अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे. मात्र, पीएम मोदींच्या या इस्रायल दौऱ्याच्या पूर्वसंध्येला इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी एका नव्या जागतिक आघाडीची, म्हणजेच ‘हेक्सागन अलायन्स’ (Hexagon Alliance) ची मोठी घोषणा केली आहे. मध्य पूर्वेतील (Middle East) कट्टरपंथी आणि दहशतवादी ताकतींचा एकत्रित मुकाबला करण्यासाठी या नव्या आघाडीचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.Netanyahu

सर्वांत महत्त्वाची बाब म्हणजे, या आघाडीत भारताला एक प्रमुख भागीदार म्हणून सामावून घेण्याची नेतान्याहूंची योजना आहे. परंतु, या नव्या आघाडीची अधिकृत स्थापना होण्यापूर्वीच जागतिक राजकारणात खळबळ उडाली आहे. विशेषतः पाकिस्तान आणि इतर काही मुस्लिम देश या निर्णयामुळे कमालीचे अस्वस्थ आणि खौफजदा झाले आहेत. पाकिस्तानने तर या आघाडीवर जोरदार टीका करत आपला संताप व्यक्त केला आहे. आता प्रश्न असा निर्माण होतो की, अजून अस्तित्वातही न आलेल्या या आघाडीची मुस्लिम राष्ट्रांना एवढी भीती का वाटत आहे? या लेखात आपण याच महत्त्वपूर्ण मुद्द्यांचे सविस्तर विश्लेषण करणार आहोत.Netanyahu

Fadnavis : देवेंद्र फडणवीस म्हणाले- डिजिटल अरेस्ट हा 100 टक्के फ्रॉडच, बळी पडू नका, थेट परदेशातून हलतात सूत्रे

नेतान्याहूंचा ‘हेक्सागन अलायन्स’ म्हणजे नेमकं काय?

इस्रायलचे पंतप्रधान नेतान्याहू यांनी २२ फेब्रुवारी रोजी झालेल्या कॅबिनेट बैठकीत या नव्या ‘हेक्सागन अलायन्स’चा कच्चा आराखडा जगासमोर मांडला.

आघाडीची रचना :
नेतान्याहूंच्या मते, मध्य पूर्व आणि त्याच्या आजूबाजूच्या प्रदेशात आघाड्यांची एक संपूर्ण आणि मजबूत व्यवस्था निर्माण केली जाईल.

संभाव्य सदस्य देश:

या नव्या गटामध्ये भारत, काही प्रमुख अरब देश, आफ्रिकन देश, भूमध्यसागरीय देश (ज्यामध्ये प्रामुख्याने ग्रीस आणि सायप्रस यांचा समावेश आहे) आणि आशिया खंडातील इतर काही देशांचा समावेश असेल. नेतान्याहूंनी सर्व देशांची नावे अद्याप सार्वजनिक केलेली नाहीत, परंतु भविष्यात ते याला अत्यंत सुनियोजित आणि पद्धतशीर मार्गाने जगासमोर आणणार आहेत.

एक्सिस ऑफ नेशन्स (Axis of Nations):

या आघाडीला नेतान्याहू ‘एक्सिस ऑफ नेशन्स’ असेही संबोधतात. याचा मुख्य अर्थ असा की, जे देश सद्यस्थितीतील वास्तव, भविष्यातील आव्हाने आणि विकासाची उद्दिष्टे यावर समान विचारसरणी ठेवतात, अशा समविचारी देशांना एका मंचावर आणणे हा यामागचा मुख्य हेतू आहे.

आघाडी तयार करण्यामागचा मुख्य उद्देश: दोन कट्टरपंथी गटांचा खात्मा

इस्रायलच्या मते, सध्या मध्य पूर्वेमध्ये दोन अत्यंत धोकादायक आणि कट्टरपंथी ‘एक्सिस’ (Axis) किंवा गट सक्रिय आहेत, ज्यांचा मुकाबला करणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे. या हेक्सागन अलायन्सचे मुख्य लक्ष याच ताकतींना संपवणे हे असेल:

पहिला गट: कट्टरपंथी शिया गट (Radical Shia Axis) या गटाचे नेतृत्व प्रामुख्याने इराण करत आहे. यामध्ये लेबनानमधील हिजबुल्लाह (Hezbollah), येमेनमधील हूती बंडखोर (Houthis) आणि इराणचा पाठिंबा असलेले इतर अनेक सशस्त्र गट सामील आहेत. इस्रायल आणि इराणमधील वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर या गटाला रोखणे इस्रायलसाठी अस्तित्वाचा प्रश्न बनला आहे.

दुसरा गट: कट्टरपंथी सुन्नी गट (Radical Sunni Axis)- या गटामध्ये आयएसआयएस (ISIS) सारख्या जुन्या आणि अत्यंत क्रूर दहशतवादी संघटना आणि ताकदींचा समावेश आहे.

या दोन्ही कट्टरपंथी गटांच्या विरोधात (मग तो शिया गट असो वा सुन्नी) एकवटून सुरक्षा, अर्थव्यवस्था, मुत्सद्देगिरी (Diplomacy) आणि इतर अनेक महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवणे, हे या ‘हेक्सागन अलायन्स’चे प्रमुख काम असेल.

या नव्या आघाडीत भारताचे महत्त्व काय?

प्रमुख रणनीतिक भागीदार:
नेतान्याहू यांनी जाहीर केल्याप्रमाणे, भारत या हेक्सागन अलायन्समध्ये एक ‘प्रमुख भागीदार’ (Key Partner) असणार आहे.
संरक्षण आणि तंत्रज्ञान सहकार्य:
भारत आणि इस्रायल यांच्यात आधीपासूनच संरक्षण, कृषी आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात घनिष्ठ संबंध आहेत. आता या नव्या आघाडीमुळे भारताचा मध्य पूर्वेतील प्रभाव अधिक वाढेल.
जागतिक दहशतवादाविरुद्ध लढा:
भारत स्वतः अनेक दशकांपासून सीमेपलीकडील दहशतवादाचा सामना करत आहे. त्यामुळे कट्टरपंथी ताकतींना रोखण्याच्या इस्रायलच्या या धोरणात भारत स्वाभाविकपणे एक मजबूत साथीदार म्हणून समोर येत आहे.

पाकिस्तानच्या पोटात का दुखत आहे? (मुस्लिम देशांचा विरोध)

हेक्सागन अलायन्समध्ये भारताचा वाढता प्रभाव आणि इस्रायलची मजबूत होत चाललेली रणनीती यामुळे पाकिस्तान कमालीचा बिथरला आहे. पाकिस्तानच्या या विरोधाची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

मुस्लिम उम्माह’ला धोका (Threat to Muslim Ummah):
पाकिस्तानने या नव्या आघाडीला थेट ‘मुस्लिम उम्माह’ (Muslim Ummah) विरुद्धची गटबाजी म्हटले आहे. ‘मुस्लिम उम्माह’ ही इस्लामी जगतातील एक अतिशय महत्त्वाची संकल्पना आहे. याचा अर्थ संपूर्ण जगातील मुस्लिम समुदायाची एकजूट. ही संकल्पना सर्व मुस्लिमांना भाईचारा, परस्पर सहकार्य आणि एकतेच्या भावनेने जोडण्याची शिकवण देते.

पाकिस्तानचा असा दावा आहे की, इस्रायल जाणीवपूर्वक अशी आघाडी बनवत आहे ज्यामुळे राजकीय आणि वैचारिक पातळीवर मुस्लिम राष्ट्रांमध्ये फूट पडेल आणि त्यांची एकता कमकुवत होईल.

संसदेत निषेधाचा प्रस्ताव:

या अलायन्सला विरोध दर्शवण्यासाठी पाकिस्तानच्या संसदेत मंगळवारी एक विशेष प्रस्ताव मांडण्यात आला. या प्रस्तावात हेक्सागन अलायन्सला ‘प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय शांतता व स्थिरतेसाठी सर्वात मोठा धोका’ असल्याचे म्हटले गेले आहे. इस्रायलची दुसऱ्यांच्या भूभागावर ‘कब्जा करण्याची प्रवृत्ती’ यातून दिसून येते, असाही आरोप या प्रस्तावाद्वारे करण्यात आला.

राजकीय पक्षांचा संताप:

पाकिस्तान पीपल्स पार्टीच्या (PPP) नेत्यांनी इस्रायलच्या या पावलाला अत्यंत ‘चिथावणी देणारे’ (Provocative) म्हटले आहे. मुस्लिम देशांविरुद्ध अशी आघाडी बनवण्याची भाषा करणे म्हणजे जागतिक शांतता धोक्यात आणणे होय, असा दावा त्यांनी केला.

जागतिक आणि प्रादेशिक राजकारणावरील आगामी परिणाम

सध्या मध्य पूर्वेतील राजकीय समीकरणे अत्यंत वेगाने बदलत आहेत. एका बाजूला इस्रायल आणि इराण यांच्यातील तणाव शिगेला पोहोचला आहे, तर दुसरीकडे इतर देशही आपापले गट मजबूत करत आहेत.

इस्रायल-इराण संघर्ष:

नेतान्याहूंची ही घोषणा अशा वेळी आली आहे जेव्हा इराणच्या आण्विक कार्यक्रमावरून आणि त्यांच्या समर्थित गटांच्या कारवायांमुळे इस्रायल-इराणमध्ये युद्धासारखी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.

पाकिस्तान आणि सौदी अरेबियाची नवी युती: इस्रायलच्या या पावलाला उत्तर देण्यासाठी पाकिस्तान आणि सौदी अरेबिया एका ‘नाटो’ (NATO) सारख्या लष्करी कराराच्या दिशेने पावले टाकत आहेत. या नव्या इस्लामी लष्करी आघाडीत ‘तुर्की’ला (Turkey) देखील सामील करून घेण्याची दाट चर्चा आहे.

इस्रायलचा ‘हेक्सागन अलायन्स’ हा मध्य पूर्वेतील राजकारणात एक मोठा गेमचेंजर ठरू शकतो. यात भारताचा समावेश झाल्याने या आघाडीचे जागतिक वजन मोठ्या प्रमाणावर वाढले आहे. पाकिस्तान आणि इतर काही मुस्लिम देशांचा याला असलेला विरोध हा केवळ राजकीय नाही, तर त्यांना स्वतःचे प्रादेशिक महत्त्व आणि ‘मुस्लिम उम्माह’ची वैचारिक ताकद कमी होण्याची वाटणारी भीती आहे. येणाऱ्या काळात हा नवा गट प्रत्यक्षात कसा आकार घेतो आणि जागतिक दहशतवादाविरुद्ध कशा प्रकारे लढा देतो, हे पाहणे अत्यंत रंजक ठरणार आहे.