Iran War : इराण युद्धाचा आशियावर जबरदस्त फटका; तेल-वायू पुरवठा खंडित, कारखाने ठप्प, महागाईचा धोका वाढला

By, Pravin Wankhade - April 21, 2026 08:00:53

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : Iran War bइराणमध्ये 28 फेब्रुवारीपासून सुरू झालेल्या युद्धाचे परिणाम आता संपूर्ण आशिया-पॅसिफिक प्रदेशात तीव्रपणे जाणवू लागले आहेत. सुरुवातीला या संघर्षाचा परिणाम केवळ तेल आणि वायू बाजारापुरता मर्यादित राहील, असा अंदाज व्यक्त केला जात होता. मात्र काही आठवड्यांतच परिस्थितीने गंभीर वळण घेतले असून अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर, उद्योगांवर आणि सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनावर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे.Iran War

अर्थतज्ज्ञांच्या मते, हा धक्का केवळ तात्पुरता नाही. जरी लवकरच युद्धबंदी झाली आणि शांतता करार झाला, तरीही या संघर्षाचे आर्थिक परिणाम अनेक महिने, कदाचित अनेक वर्षे जाणवू शकतात. कोविडनंतर सावरत असलेल्या आशियाई अर्थव्यवस्थांसाठी हे नवे संकट ठरत आहे.Iran War

सुप्रिया सुळेंनी ओपन चॅलेंज स्वीकारताच, फडणवीसांनी “हे” सांगून डिवचले!!

दैनंदिन जीवनावर थेट परिणाम; वस्तूंची टंचाई वाढण्याची शक्यता

युद्धामुळे तेल आणि नैसर्गिक वायू पुरवठा विस्कळीत झाला आहे. त्यामुळे उत्पादन खर्च वाढला असून अनेक उद्योग अडचणीत आले आहेत. पुढील काही महिन्यांत विमानसेवा विस्कळीत होणे, खाद्यपदार्थांच्या किमती वाढणे, माल पुरवठ्यात विलंब आणि आवश्यक वस्तूंची कमतरता वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

याचा परिणाम केवळ इंधनापुरता मर्यादित राहणार नाही. प्लास्टिक वस्तू, इन्स्टंट नूडल्स, औषधनिर्मितीसाठी लागणारे साहित्य, लस, सिरिंज, सौंदर्यप्रसाधने, मायक्रोचिप्स आणि स्पोर्ट्सवेअर यांसारख्या वस्तूंच्या उत्पादनावरही परिणाम होऊ शकतो. कारण या सर्व क्षेत्रांचा संबंध ऊर्जा, वाहतूक आणि जागतिक पुरवठा साखळीशी आहे.

भारतापासून श्रीलंकेपर्यंत आर्थिक संकटाची छाया

आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) च्या अंदाजानुसार, जागतिक अर्थव्यवस्था मंदावण्याच्या मार्गावर आहे. कारण जगातील सुमारे 20 टक्के तेल पुरवठा बाजारातून कमी झाला आहे. मध्य पूर्वेतून येणाऱ्या ऊर्जा पुरवठ्यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेल्या आशियाई देशांना याचा सर्वाधिक फटका बसत आहे.

भारत, श्रीलंका, बांगलादेश, फिलिपिन्स, व्हिएतनाम, थायलंड आणि इंडोनेशिया यांसारख्या देशांमध्ये ऊर्जा खर्च वाढल्याने उद्योगक्षेत्रावर ताण निर्माण झाला आहे. अनेक देशांमध्ये सरकारांना इंधन अनुदान वाढवावे लागत आहे, तर काही ठिकाणी महागाई रोखण्यासाठी मोठे कर्ज घ्यावे लागत आहे.

संयुक्त राष्ट्रांच्या प्राथमिक अंदाजानुसार, वर्षाअखेरीस आशियातील लाखो लोक पुन्हा गरिबीत ढकलले जाण्याचा धोका आहे.

चीन सक्षम, पण इतर देशांची स्थिती अधिक गंभीर

चीन, जपान आणि दक्षिण कोरिया यांसारख्या तुलनेने श्रीमंत आणि मोठ्या अर्थव्यवस्थांकडे आर्थिक साठे, परकीय चलन आणि पर्यायी पुरवठा मार्ग उपलब्ध आहेत. त्यामुळे त्यांच्यावरचा परिणाम काही प्रमाणात नियंत्रित राहू शकतो.

मात्र लहान आणि विकसनशील अर्थव्यवस्थांसाठी परिस्थिती अधिक धोकादायक आहे. ऊर्जा आयातीवर पूर्ण अवलंबून असलेल्या देशांमध्ये चलन घसरणे, महागाई वाढणे, रोजगार कमी होणे आणि सामाजिक असंतोष निर्माण होण्याची शक्यता वाढली आहे.

व्हिएतनाममधील शेतकरी, भारतातील मजूर, श्रीलंकेतील पर्यटन व्यवसाय, फिलिपिन्समधील चालक आणि सिंगापूर-हाँगकाँगमधील व्यापारी या सर्व स्तरांवर चिंता वाढली आहे.

वाहतूक क्षेत्रात मोठा धक्का; उड्डाणे रद्द, खर्च दुप्पट

युद्ध सुरू झाल्यानंतर सर्वप्रथम फटका बसला तो वाहतूक क्षेत्राला. मध्य पूर्वेकडील हवाई मार्ग असुरक्षित झाल्याने अनेक विमान कंपन्यांनी उड्डाणे रद्द केली किंवा मार्ग बदलले. मार्च महिन्यात जगभरात 92 हजारांहून अधिक उड्डाणे रद्द झाल्याचे समोर आले असून त्याचा मोठा परिणाम आशिया-पॅसिफिक प्रदेशात दिसून आला.

दुबईसारख्या मोठ्या आंतरराष्ट्रीय केंद्रांकडे जाणाऱ्या सेवा कमी झाल्या. जेट इंधनाचे दर जवळपास दुप्पट झाल्याने विमान कंपन्यांचा खर्च प्रचंड वाढला आहे. परिणामी अनेक कंपन्यांनी सेवा कमी केल्या किंवा काही मार्ग तात्पुरते बंद केले आहेत.

लहान विमान कंपन्यांसाठी ही परिस्थिती अधिक धोकादायक ठरत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, अनेक कंपन्या दर आठवड्याला कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान सहन करत असून काहींवर बंद पडण्याची वेळ आली आहे.

पर्यटन, हॉटेल आणि रेस्टॉरंट व्यवसाय कोलमडला

हवाई प्रवास महाग झाल्यामुळे पर्यटन उद्योगावर थेट परिणाम झाला आहे. परदेशी प्रवासासाठी तिकिटांचे दर झपाट्याने वाढले असून पर्यटकांची संख्या घटली आहे.

श्रीलंका, थायलंड, मालदीव, बाली आणि इतर पर्यटनाधारित अर्थव्यवस्थांमध्ये हॉटेल बुकिंगमध्ये मोठी घट झाली आहे. काही ठिकाणी 80 ते 90 टक्क्यांपर्यंत बुकिंग कमी झाल्याचे सांगितले जात आहे.

पर्यटन घटल्याने स्थानिक रेस्टॉरंट, ट्रॅव्हल एजन्सी, टॅक्सी सेवा आणि किरकोळ व्यवसायांवरही मोठा परिणाम झाला आहे.

कारखाने बंद पडण्याची भीती; रोजगारावर संकट

ऊर्जा खर्च वाढणे, कच्चा माल वेळेवर न मिळणे आणि वाहतूक खर्च वाढणे यामुळे अनेक उद्योगांचे गणित बिघडले आहे. उत्पादन कमी करणे, तात्पुरते कारखाने बंद ठेवणे किंवा कामगार कपात करणे अशा निर्णयांचा विचार अनेक कंपन्या करत आहेत.

विशेषतः वस्त्रोद्योग, इलेक्ट्रॉनिक्स, ऑटोमोबाईल, औषधनिर्मिती आणि रसायन उद्योगावर याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो. कारण या क्षेत्रांना सातत्यपूर्ण ऊर्जा पुरवठा आणि जागतिक कच्चा माल आवश्यक असतो.

होर्मुझ संकट सुटले तरी परिणाम लवकर संपणार नाहीत

तज्ज्ञांचे मत आहे की, उद्या परिस्थिती शांत झाली तरी तेल आणि वायू पुरवठा पूर्वपदावर येण्यासाठी बराच काळ लागू शकतो. पुरवठा साखळी एकदा विस्कळीत झाली की ती पुन्हा उभी करणे सोपे नसते. जहाज मार्ग, विमा खर्च, नवीन करार, उत्पादन क्षमता आणि साठा पुनर्संचयित करण्यासाठी महिने लागू शकतात.

म्हणूनच या युद्धाचे परिणाम केवळ रणांगणापुरते मर्यादित नसून ते जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या प्रत्येक स्तरावर उमटत आहेत.

निष्कर्ष : आशियासाठी इशारा, जगासाठी धडा

इराण युद्धाने पुन्हा एकदा दाखवून दिले आहे की, ऊर्जा पुरवठ्यावर जग किती अवलंबून आहे. एका प्रदेशातील संघर्षामुळे हजारो किलोमीटर दूर असलेल्या देशांमध्ये महागाई, बेरोजगारी आणि उद्योग संकट निर्माण होऊ शकते.

आशियाई देशांसाठी हा स्पष्ट इशारा आहे—ऊर्जेचे पर्यायी स्रोत, स्थानिक उत्पादन क्षमता आणि मजबूत पुरवठा साखळी उभारल्याशिवाय भविष्यातील अशा धक्क्यांना तोंड देणे कठीण जाणार आहे. सध्या मात्र संपूर्ण प्रदेशावर आर्थिक अनिश्चिततेचे मोठे सावट आहे.