‘मुलांना माहिती भरपूर, पण ज्ञान नाही’; विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना फडणवीसांचं मोठं विधान

By, wankhadepravin - October 24, 2026 06:00:15

0

विशेष प्रतिनिधी

नागपूर : माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या वेगवान युगात वाढणाऱ्या नव्या पिढीकडे माहितीचा मोठा साठा आहे. मात्र, या माहितीचे ज्ञानात रूपांतर करण्याचे आव्हान शिक्षक आणि शिक्षणसंस्थांसमोर आहे, असे महत्त्वपूर्ण विधान मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केले. Gen-Z आणि Gen-Alpha या पिढ्यांना उपलब्ध असलेल्या माहितीचा योग्य उपयोग करून देण्याची जबाबदारी शिक्षक आणि मुख्याध्यापकांनी पार पाडावी, असे आवाहनही त्यांनी केले.

नागपूर येथे आयोजित नवव्या आंतरराष्ट्रीय प्राचार्य शैक्षणिक परिषदेच्या समारोपीय कार्यक्रमात मुख्यमंत्री फडणवीस बोलत होते. यावेळी त्यांनी मातृभाषेतील शिक्षण, मुलांचा मानसिक विकास, मोबाईलचा वापर, सोशल मीडिया आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात AI यांसारख्या विषयांवर आपले विचार मांडले.

नव्या पिढीकडे माहिती भरपूर; ज्ञानात रूपांतर करण्याचे आव्हान

Gen-Z आणि Gen-Alpha या पिढ्यांचा जन्म माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने विस्तार होत असलेल्या काळात झाला आहे. त्यामुळे त्यांच्यासाठी माहिती मिळवणे पूर्वीपेक्षा अधिक सोपे झाले आहे. मात्र, उपलब्ध माहितीचे आकलन करून त्यातून योग्य ज्ञान मिळवणे महत्त्वाचे आहे, असे फडणवीस यांनी अधोरेखित केले.

विद्यार्थ्यांना केवळ माहिती देणे पुरेसे नसून, त्या माहितीचे विश्लेषण करणे, योग्य-अयोग्य यातील फरक समजून घेणे आणि त्याचा प्रत्यक्ष जीवनात उपयोग करणे शिकवणे आवश्यक आहे. यासाठी शिक्षक आणि मुख्याध्यापकांची भूमिका महत्त्वाची असल्याचे त्यांनी सांगितले.

मुलांच्या मानसिक विकासात मातृभाषेची महत्त्वाची भूमिका

मुलांच्या सुरुवातीच्या वयात होणारा मानसिक विकास त्यांच्या पुढील आयुष्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा असतो. विशेषतः पाच वर्षांपर्यंतच्या काळात मुलांच्या मानसिक विकासाची प्रक्रिया वेगाने सुरू असते. या काळात मुलांशी मातृभाषेतून होणारा संवाद त्यांच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावतो, असे मुख्यमंत्री म्हणाले.

विकसित देशांमधील शिक्षणव्यवस्थेत मातृभाषेला महत्त्व दिले जाते, तर अनेक विकसनशील देशांमध्ये पूर्वी राज्य केलेल्या देशांच्या भाषांचा शैक्षणिक क्षेत्रात प्रभाव दिसून येतो, असे निरीक्षण त्यांनी नोंदवले. नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणातही मातृभाषेतून शिक्षण देण्यावर भर असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

मोबाईल आणि सोशल मीडियाला पूर्णपणे नाकारण्याची गरज नाही

आजच्या विद्यार्थ्यांचा बराच वेळ मोबाईलवर जात असल्याची चर्चा सातत्याने होत असते. मात्र, केवळ विद्यार्थ्यांनाच मोबाईलच्या वापरासाठी जबाबदार धरणे योग्य ठरणार नाही. मोठी माणसेही मोबाईल आणि सोशल मीडियामध्ये मोठ्या प्रमाणात गुंतलेली आहेत, असे फडणवीस यांनी नमूद केले.

आपले लक्ष केंद्रित ठेवण्याचा कालावधीही कमी होत चालला असल्याचे त्यांनी सांगितले. त्यामुळे मोबाईल आणि सोशल मीडियाला पूर्णपणे नाकारण्याऐवजी त्यांचा वापर कसा आणि किती करायचा, याबाबत योग्य दृष्टिकोन विकसित करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

‘सत्ता बदलायची असेल तर निवडणुका जिंका’; रेजीम चेंजच्या मुद्द्यावर फडणवीसांचा विरोधकांना इशारा

तंत्रज्ञानाचा वापर शिक्षणासाठी आणि ज्ञानवृद्धीसाठी प्रभावीपणे करता आला पाहिजे. त्याच वेळी त्याच्या अतिवापरामुळे अभ्यास आणि दैनंदिन जीवनावर होणाऱ्या परिणामांकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे.

AI कडे मानवी संवेदना आणि नैतिक मूल्ये नाहीत!

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा प्रभाव वाढत असताना शिक्षणव्यवस्थेने मानवी मूल्यांवरही भर देणे आवश्यक आहे, असे मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले. AI कडे मानवी संवेदना आणि नैतिक मूल्ये नसतात. ही मूल्ये शिक्षणव्यवस्थेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये रुजवणे महत्त्वाचे आहे, असे त्यांनी अधोरेखित केले.

तंत्रज्ञानामुळे शिक्षणाच्या क्षेत्रात अनेक नवीन संधी उपलब्ध होत असल्या, तरी विद्यार्थ्यांमध्ये संवेदनशीलता, नैतिकता आणि सामाजिक जबाबदारी विकसित करण्याची गरज कायम राहणार आहे, असा संदेश त्यांच्या भाषणातून देण्यात आला.

ग्रामीण-शहरी तंत्रज्ञानातील दरी कमी होणार?

शहरी आणि ग्रामीण भागातील तंत्रज्ञानाच्या उपलब्धतेतील अंतर कमी होत असल्याचेही फडणवीस यांनी सांगितले. आगामी पाच वर्षांत ही दरी आणखी कमी होईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

तंत्रज्ञानाचा लाभ ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवणे, शिक्षणाच्या संधी अधिक व्यापक करणे आणि आधुनिक साधनांचा प्रभावी वापर करणे यामुळे शैक्षणिक क्षेत्रात सकारात्मक बदल घडू शकतात.

दरम्यान, यावेळी नितीश भारद्वाज यांनी राज्य सरकारकडे काही अपेक्षा व्यक्त केल्या. त्यावर सरकार सकारात्मक विचार करेल, असे आश्वासन मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी दिले.

एकूणच, नव्या पिढीला केवळ माहितीच्या जगात मर्यादित न ठेवता त्या माहितीचे ज्ञानात रूपांतर करणे, मातृभाषेतून शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि तंत्रज्ञानासोबत मानवी मूल्ये जपणे, ही शिक्षणव्यवस्थेसमोरील महत्त्वाची आव्हाने असल्याचे मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या भाषणातून स्पष्ट झाले.