RBI : देशात लवकरच ₹10 आणि ₹20 च्या प्लॅस्टिक नोटा येतील; चाचणीसाठी 200 कोटी नोटा छापल्या जातील; कागदी नोटाही चालतील

By, wankhadepravin - July 28, 2026 07:30:14

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : RBI बाजारात लवकरच ₹10 आणि ₹20 च्या प्लास्टिक नोटा दिसतील. रिझर्व्ह बँक 100-100 कोटी म्हणजेच एकूण 200 कोटी पॉलिमर म्हणजेच प्लास्टिकपासून बनवलेल्या नोटा छापेल. हा प्लास्टिक चलनाचा प्रयोग आहे, जर तो यशस्वी झाला तर पुढे आणखी नोटा छापल्या जातील.RBI

केंद्र सरकारने याला मान्यता दिली आहे. अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी सोमवारी लोकसभेत ही माहिती दिली. तथापि, पॉलिमर नोट्सची चाचणी कधी सुरू होईल याची तारीख अद्याप जाहीर करण्यात आलेली नाही.RBI

पॉलिमर बँक नोटांचा प्रयोग यशस्वी झाल्यानंतर, RBI ₹10 आणि ₹20 या दोन्ही मूल्यांच्या नोटा नियमितपणे जारी करेल. तथापि, कागदी चलनही सुरूच राहील. ते बंद केले जाणार नाही.RBI

Devendra Fadnavis : मी महाराष्ट्रातच राहणार!’ मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसांनी केंद्रात जाण्याच्या चर्चांना दिला पूर्णविराम

10 दिवसांपूर्वी मीडिया रिपोर्ट्समध्ये असे सांगण्यात आले होते की, RBI लवकरच देशात पॉलिमरपासून बनवलेल्या नोटांचा पहिला पायलट प्रोजेक्ट सुरू करणार आहे. देशात नवीन पिढीचे चलन आणण्याच्या RBI च्या योजनेतील हे पुढील पाऊल आहे.

पॉलिमर नोटा म्हणजे काय आणि सरकार त्या का आणत आहे?

पॉलिमर नोटा कागदाऐवजी एका विशेष प्रकारच्या प्लास्टिक मटेरियलवर, म्हणजेच पॉलिमर सबस्ट्रेटवर छापल्या जातात. त्या स्पर्शाला सामान्य नोटांइतक्याच हलक्या असतात, पण ओल्या झाल्यावरही त्या खराब होत नाहीत आणि जास्त काळ टिकतात.

त्या आणण्यामागील मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

दीर्घायुष्य: या नोटा पाणी, धूळ आणि घाणीला प्रतिरोधक असतात आणि त्या सहज फाटत नाहीत.

बनावट नोटांना आळा: पॉलिमर शीटवर प्रगत सुरक्षा वैशिष्ट्ये सहजपणे जोडली जाऊ शकतात, ज्यामुळे बनावट नोटा तयार करणे जवळजवळ अशक्य होते.

छपाई खर्चात बचत: कागदी नोटा लवकर खराब होतात, ज्यामुळे छपाईचा खर्च वाढतो. आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये, आरबीआयने कागदी नोटांच्या छपाईवर ₹६,३७२.८ कोटी खर्च केले. पॉलिमर नोटांचे आयुष्य जास्त असेल, ज्यामुळे पुन्हा पुन्हा छपाईचा खर्च कमी होईल.

या पॉलिमर नोटा बाजारात कधी उपलब्ध होतील?

सध्या, हा एक प्रायोगिक प्रकल्प आहे. आरबीआयच्या नोट-मुद्रण युनिटने पॉलिमर सबस्ट्रेट शीट्सच्या पुरवठ्यासाठी जागतिक निविदा काढली असून, निविदा सादर करण्याची अंतिम मुदत १८ ऑगस्ट आहे.

निविदा प्रक्रिया, कच्च्या मालाची खरेदी आणि छपाई पूर्ण झाल्यानंतरच या नोटा टप्प्याटप्प्याने बाजारात आणल्या जातील. जर ही चाचणी यशस्वी झाली, तर भविष्यात अधिक पॉलिमर नोटा छापल्या जातील.

जुन्या ₹१० आणि ₹२० च्या कागदी नोटा बंद केल्या जातील का?

मुळीच नाही. सरकारने आणि आरबीआयने हे अगदी स्पष्ट केले आहे की, पॉलिमर नोटांच्या वापरामुळे जुन्या कागदी नोटा बंद होणार नाहीत.

सहअस्तित्व: पॉलिमर आणि कागदी दोन्ही नोटा बाजारात एकाच वेळी चलनात राहतील.

टप्प्यातील बदल: हे संक्रमण हळूहळू आणि टप्प्याटप्प्याने केले जाईल.

चलन सुरू राहील: नवीन नोटा पूर्णपणे प्रस्थापित होईपर्यंत कागदी नोटा चलनात राहतील.