NCERT : केंद्राने NCERT ला ‘डीम्ड युनिव्हर्सिटी’चा दर्जा दिला; स्वतः प्रवेश परीक्षा घेण्याची, कोर्स व सिलॅबस तयार करण्याची मुभा

By, Pravin Wankhade - April 4, 2026 08:30:22

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : NCERT केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने नॅशनल कौन्सिल ऑफ एज्युकेशनल रिसर्च अँड ट्रेनिंग (NCERT) ला ‘अभिमत विद्यापीठाचा’ (Deemed University) दर्जा दिला. विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्या (UGC) सल्ल्यानुसार शिक्षण मंत्रालयाने 30 जानेवारी रोजी अधिसूचना जारी करून याची घोषणा केली.NCERT

या घोषणेसोबतच NCERT च्या पाच प्रादेशिक शिक्षण संस्था (Regional Institute of Education) आणि भोपाळमधील सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ व्होकेशनल एज्युकेशन अभिमत विद्यापीठे बनली आहेत. या संस्था आहेत-NCERT

Maharashtra Cabinet : राज्य मंत्रिमंडळाचे महत्त्वाचे निर्णय; शेतकरी, विद्यार्थी आणि सर्वसामान्यांना दिलासा

प्रादेशिक शिक्षण संस्था, अजमेर, राजस्थान.
प्रादेशिक शिक्षण संस्था, भोपाळ, मध्य प्रदेश.
प्रादेशिक शिक्षण संस्था, भुवनेश्वर, ओडिशा.
प्रादेशिक शिक्षण संस्था, मानसगंगोत्री, म्हैसूर, कर्नाटक.
ईशान्य प्रादेशिक शिक्षण संस्था, शिलाँग, मेघालय.
पंडित सुंदरलाल शर्मा केंद्रीय व्यावसायिक शिक्षण संस्था, भोपाळ, मध्य प्रदेश.

‘डीम्ड युनिव्हर्सिटी’ म्हणजे काय?

NCERT ला हा दर्जा मिळाल्याचा अर्थ असा आहे की NCERT आता केवळ शालेय अभ्यासक्रम डिझाइन करण्यापुरते मर्यादित नाही. NCERT आता आपले नवीन शैक्षणिक कार्यक्रम तसेच डॉक्टरेट आणि नवीन पदवी अभ्यासक्रम देखील सुरू करू शकते.

विद्यापीठांव्यतिरिक्त, उच्च शिक्षणाच्या विशेष संस्थांना केंद्र सरकार UGC च्या सल्ल्यानुसार ‘डीम्ड टू बी युनिव्हर्सिटी’चा दर्जा देते.

स्वतःची वेगळी प्रवेश प्रक्रिया निश्चित करू शकते.
स्वतःचा अभ्यासक्रम निश्चित करू शकते.
स्वतः परीक्षा आयोजित करू शकते.
स्वतः विद्यार्थ्यांना पदवी देऊ शकते.

शालेय अभ्यासक्रम तयार करण्यासाठी स्थापन झालेली NCERT

NCERT ही एक स्वायत्त संस्था आहे, जी भारत सरकारने 1 सप्टेंबर 1961 रोजी केंद्र आणि राज्य सरकारांना शैक्षणिक आणि शालेय संबंधित मुद्द्यांवर सल्ला देण्यासाठी आणि मार्गदर्शन करण्यासाठी स्थापन केली आहे. NCERT डीम्ड युनिव्हर्सिटी बनण्यापूर्वीपर्यंत भारतात सर्वोच्च शैक्षणिक संस्था म्हणून काम करत होती. याची मुख्य कार्ये आहेत-

शाळांसाठी राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा तयार करणे.
इयत्ता 1 ते 12 वी पर्यंतच्या मुलांसाठी दर्जेदार पाठ्यपुस्तके तयार करणे.
शिक्षकांना प्रशिक्षण देणे.
शालेय शिक्षणाशी संबंधित संशोधन करणे आणि प्रोत्साहन देणे.
ई-पाठशाला आणि दीक्षा ई-लर्निंग प्लॅटफॉर्मसाठी ऑनलाइन संसाधने तयार करणे.
अधिसूचनेनुसार, UGC पोर्टलवर NCERT ला एका विशेष श्रेणी अंतर्गत ‘अभिमत विद्यापीठाचा’ दर्जा देण्यासाठी एक ऑनलाइन अर्ज अपलोड करण्यात आला होता. या अर्जामध्ये UGC कायदा, 1956 च्या कलम 3 अंतर्गत NCERT च्या 6 संस्थांचा समावेश करण्यात आला होता.