LPG Imports : भारतीय कंपन्या अंगोलाकडून गॅस खरेदी करण्याच्या तयारीत; सरकारी स्तरावरही चर्चा सुरू

By, Pravin Wankhade - March 31, 2026 12:00:40

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : LPG Imports इराण युद्धामुळे भारतात निर्माण झालेली गॅसची टंचाई दूर करण्यासाठी सरकारी तेल आणि गॅस कंपन्या आता नवीन देशांकडून स्वयंपाकाचा गॅस (एलपीजी) खरेदी करण्याच्या पर्यायाचा शोध घेत आहेत.LPG Imports

याच कारणास्तव, इंडियन ऑइल, भारत पेट्रोलियम, हिंदुस्तान पेट्रोलियम आणि गेल (GAIL) यांसारख्या कंपन्या आफ्रिकन देश अंगोला येथील सरकारी कंपनी सोनांगोलकडून एलपीजी खरेदी करण्यासाठी चर्चा करत आहेत.LPG Imports

माध्यमांच्या वृत्तानुसार, या कंपन्या सोनांगोलसोबत दीर्घकालीन करार करण्याचा विचार करत आहेत. तथापि, वाटाघाटी अजूनही प्राथमिक टप्प्यात असून सरकारी पातळीवर चर्चा सुरू आहे.LPG Imports

Maharashtra : राज्यात अवकाळी पावसाचा अंदाज; मध्य महाराष्ट्र, खान्देश, मराठवाड्यात गारपिटीची शक्यता

वास्तविक पाहता, भारताला लागणाऱ्या एलपीजीपैकी ९२% एलपीजी आखाती देशांकडून येतो. भारत सरकारला हे अवलंबित्व कमी करायचे आहे. त्यामुळे, जर अंगोलासोबत करार झाला, तर जहाजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीला टाळून थेट अटलांटिक आणि अरबी समुद्रांमार्गे भारतात पोहोचतील.

भारत अंगोलाकडून एलपीजी का खरेदी करत आहे?

भारत आणि अंगोला यांच्यात आधीपासूनच तेल आणि वायूचा व्यापार चालतो, त्यामुळे विश्वास आणि पुरवठा प्रणाली आधीच अस्तित्वात आहे. यामुळे नवीन करारावर वाटाघाटी करणे सोपे होते.

अंगोला वायूचे उत्पादन करतो आणि एलपीजीसाठी आवश्यक असलेल्या प्रोपेन व ब्युटेनचा पुरवठाही करतो, ज्यामुळे भारताला थेट वायू मिळवणे शक्य होते.

पुरवठ्यासाठी अंगोला हा एक चांगला पर्याय आहे, कारण वायू समुद्राच्या मार्गाने १२ ते १८ दिवसांत भारतात पोहोचू शकतो आणि तिथे निर्यातीसाठी चांगल्या सुविधा उपलब्ध आहेत. अंगोलातील ऊर्जा क्षेत्र सरकारी नियंत्रणाखाली आहे, ज्यामुळे शासकीय स्तरावर वाटाघाटी करणे सोपे होते.

करार झाल्यास भारतात पहिल्यांदा अंगोलाहून LPG येऊ शकतो

तज्ञांचे म्हणणे आहे की, आफ्रिकेतून गॅसचा पुरवठा अमेरिकेच्या तुलनेत 10 ते 15 दिवस लवकर भारतात पोहोचू शकतो. अशा परिस्थितीत अंगोला भारतासाठी एक चांगला पर्याय ठरू शकतो. जर हा करार झाला, तर अंगोला पहिल्यांदा भारताला स्वयंपाकाचा गॅस पुरवठा करेल.

भारतीय कंपन्या LPG साठी सुमारे एक वर्षाचा आणि LNG साठी किमान 10 वर्षांचा करार करण्यावर विचार करत आहेत.

अंगोलाकडे सुमारे 4.6 ट्रिलियन क्यूबिक फूट नैसर्गिक वायूचा साठा आहे आणि तो आधीपासूनच भारताला कच्चे तेल आणि LNG पुरवठा करत आहे. आर्थिक वर्ष 2025 मध्ये अंगोला भारताचा पाचवा सर्वात मोठा LNG पुरवठादार होता.

ऑस्ट्रेलिया-अल्जेरिया आणि रशियाकडूनही LPG खरेदी करण्याची तयारी

भारत केवळ अंगोलाच नाही, तर ऑस्ट्रेलिया, अल्जेरिया आणि रशियासारख्या देशांकडूनही गॅस आयातीचे पर्याय शोधत आहे, जेणेकरून एकाच प्रदेशावरील अवलंबित्व कमी करता येईल.

या गॅस संकटाचा परिणाम खत (फर्टिलायझर) आणि स्टील क्षेत्रासारख्या उद्योगांवरही होऊ शकतो. जर ही परिस्थिती दीर्घकाळ टिकून राहिली, तर गॅसच्या किमतीही वाढू शकतात आणि भारताला महागड्या दरात गॅस खरेदी करावा लागू शकतो.

पेट्रोलियम मंत्रालयाने म्हटले आहे की, देशात गॅस आणि पेट्रोलियम उत्पादनांचा पुरवठा कायम ठेवण्यासाठी आवश्यक पावले उचलली जात आहेत. अलीकडेच दोन मोठी जहाजे सुमारे 94 हजार मेट्रिक टन एलपीजी घेऊन भारताकडे रवाना झाली आहेत.

भारताची 92% एलपीजी आखाती 4 देशांकडून येते

भारताची बहुतेक एलपीजी आयात पर्शियन आखातातील यूएई, कतार, सौदी अरेबिया आणि कुवेत या देशांकडून होते. विशेष म्हणजे, या सर्व देशांकडून येणारा गॅस एकाच मार्गाने, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जातो. हा केवळ 33 किलोमीटर रुंद सागरी मार्ग आहे, परंतु जगातील सुमारे 20% तेल आणि गॅसचा व्यापार येथूनच होतो.

2024-25 मध्ये भारताची सुमारे 92% एलपीजी आयात याच चार आखाती देशांमधून झाली. यामध्ये यूएई सर्वात मोठा पुरवठादार म्हणून उदयास आला आहे, ज्याचा वाटा वाढून 40% पेक्षा जास्त झाला आहे. तर, कतार आणि सौदी अरेबियाच्या वाट्यात घट झाली आहे.

भारतात एलपीजीची मागणी वाढली पण उत्पादन नाही

भारतात एलपीजीची मागणी वेगाने वाढत आहे, परंतु देशांतर्गत उत्पादन जवळपास वाढत नाहीये. यामुळे देशाला आपल्या गरजेचा मोठा भाग परदेशातून आयात करावा लागत आहे, ज्यामुळे पुरवठ्याबाबतचा धोकाही वाढला आहे.

सरकारी आकडेवारीनुसार, भारताने 2024-25 या वर्षात 20.67 दशलक्ष टन एलपीजी आयात केला, जो 2019-20 च्या 14.81 दशलक्ष टनाच्या तुलनेत सुमारे 40% जास्त आहे. म्हणजेच, केवळ पाच वर्षांत आयातीत मोठी वाढ झाली आहे.

भारताचे देशांतर्गत उत्पादन जवळपास स्थिर राहिले आहे. 2019-20 मध्ये देशाने 12.82 दशलक्ष टन एलपीजीचे उत्पादन केले होते, जे 2024-25 मध्ये घटून सुमारे 12.79 दशलक्ष टन झाले. म्हणजेच, उत्पादनात कोणतीही विशेष वाढ झाली नाही.

2024-25 मध्ये भारताने 31.32 दशलक्ष टन एलपीजीचा वापर केला, जो 2019-20 च्या तुलनेत सुमारे 19% जास्त आहे. ही वाढ विशेषतः ग्रामीण भागात गॅस कनेक्शन वाढल्यामुळे झाली आहे. प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजनेअंतर्गत कोट्यवधी कुटुंबांना एलपीजी कनेक्शन देण्यात आले आहेत. आता देशात 33 कोटींहून अधिक सक्रिय गॅस कनेक्शन आहेत, त्यामुळे मागणी सातत्याने वाढत आहे.