दुष्काळात नवं संकट! उजनी-जायकवाडीच्या पाण्यावर वाढत्या तापमानाचा परिणाम, बाष्पीभवनाचा वेग वाढला

By, wankhadepravin - October 3, 2026 07:00:02

0

विशेष प्रतिनिधी

सोलापूर : महाराष्ट्रातील अनेक भागांमध्ये दुष्काळाची तीव्रता वाढत असतानाच आता वाढत्या तापमानाचा परिणाम मोठ्या धरणांच्या पाणीसाठ्यावरही होत असल्याचे चित्र आहे. उजनी आणि जायकवाडी या राज्यातील महत्त्वाच्या धरणांमध्ये बाष्पीभवनामुळे पाणीसाठ्यावर ताण निर्माण होत असल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यामुळे आगामी काळातील पाणी नियोजनाचे आव्हान आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.

उजनीच्या जलसाठ्यावर उन्हाचा परिणाम

उजनी हे महाराष्ट्रातील प्रमुख धरणांपैकी एक आहे. या धरणाचा विस्तीर्ण जलसाठा आणि मोठे पाणलोट क्षेत्र असल्याने वाढत्या तापमानाचा बाष्पीभवनावर परिणाम होत आहे.

सध्या उजनी धरणातून दररोज सुमारे 12 लाख लिटर पाणी बाष्पीभवनामुळे कमी होत असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. तापमानात आणखी वाढ झाल्यास हे प्रमाण दररोज 18 लाख लिटरपर्यंत वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.

दुष्काळी परिस्थितीत उपलब्ध पाणीसाठ्यावर आधीच मोठा ताण असताना बाष्पीभवनामुळे होणारी पाण्याची घट ही प्रशासनासाठी अतिरिक्त आव्हान ठरत आहे.

चाकण-हिंजवडीच्या 1,826 कोटींच्या आराखड्याला फडणवीसांची तत्त्वतः मंजुरी; डिसेंबरपासून कामांना सुरुवात

जायकवाडीचा जलसाठाही घटला

दुसरीकडे, छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना जिल्ह्यांसाठी पिण्याच्या आणि औद्योगिक पाण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या असलेल्या जायकवाडी धरणातील पाणीसाठ्यातही घट झाली आहे.

पावसाळ्याच्या सुरुवातीला जायकवाडीच्या पाणलोट क्षेत्रात चांगला पाऊस झाल्याने धरणाचा जलसाठा जवळपास 95 टक्क्यांपर्यंत पोहोचला होता. मात्र त्यानंतर पावसाने उघडीप दिली. सप्टेंबरपासून तापमान वाढल्याने बाष्पीभवनाचा वेगही वाढल्याचे सांगितले जात आहे.

दिलेल्या अहवालानुसार, 31 सप्टेंबर रोजी जायकवाडीचा उपयुक्त पाणीसाठा 81.06 टक्क्यांवर आला होता. मागील वर्षी याच कालावधीत हा साठा 95.32 टक्के होता. सध्या धरणात 1,759.74 दलघमी जिवंत पाणीसाठा असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.

दुष्काळात पाणी नियोजनाचं आव्हान

एकीकडे राज्यातील अनेक भागांमध्ये दुष्काळ आणि पाणीटंचाईची परिस्थिती निर्माण झाली आहे, तर दुसरीकडे वाढत्या तापमानामुळे धरणांमधील पाण्याचे बाष्पीभवन वाढत आहे. त्यामुळे उपलब्ध जलसाठ्याचा काटकसरीने वापर, पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य आणि आगामी काळातील पाणी नियोजन हे प्रशासनासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.

टीप : तुमच्या मजकुरातील “31 सप्टेंबर” ही तारीख दुरुस्त करणे आवश्यक आहे, कारण सप्टेंबर महिन्यात 30 दिवस असतात. संबंधित अधिकृत अहवालाची तारीख 30 सप्टेंबर किंवा दुसरी तारीख असल्यास ती पडताळून घ्या. तसेच उजनीच्या बाष्पीभवनाचे “12 लाख/18 लाख लिटर” हे आकडे प्रकाशित करण्यापूर्वी संबंधित जलसंपदा विभागाच्या अधिकृत आकडेवारीशी तपासणे योग्य ठरेल.