Rajasthan : राजस्थानमध्ये मोबाइलने वाघाचे फोटो-व्हिडिओ काढण्यावर बंदी; सर्वोच्च न्यायालयाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनंतर वन विभागाचे आदेश, उल्लंघन केल्यास FIR

By, Pravin Wankhade - February 8, 2026 06:00:28

0

वृत्तसंस्था

सवाई माधोपूर :Rajasthan राजस्थानमधील सर्वात मोठ्या रणथंभोर व्याघ्र प्रकल्पासह एकूण चार व्याघ्र प्रकल्पांमध्ये रील बनवणे, व्हिडिओ शूट करणे आणि सेल्फी काढणे यांसारख्या कृतींवर बंदी घालण्यात आली आहे. हे पाऊल सर्वोच्च न्यायालयाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार उचलण्यात आले आहे, जेणेकरून वन्यजीवांच्या नैसर्गिक वर्तनात कोणताही अडथळा येऊ नये.Rajasthan

सफारीचे पर्यटक आणि मार्गदर्शक मोबाइल घेऊन जाऊ शकणार नाहीत. वन विभागाने सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांचा हवाला देत एक आदेश जारी केला आहे. यानुसार व्याघ्र प्रकल्पात पोस्टर आणि फ्लेक्सही लावण्यात आले आहेत. त्याचबरोबर मार्गदर्शकांनाही सूचना देण्यात आल्या आहेत की त्यांनी मोबाइल फोनवरील बंदीच्या आदेशाबद्दल पर्यटकांनाही माहिती द्यावी.Rajasthan

औद्योगिक क्षेत्रात विदर्भाची घोडदौड; ॲडव्हांटेज विदर्भ 2026 खासदार औद्योगिक महोत्सवाचे उद्घाटन

जंगलाचे शांत वातावरण बाधित होऊ नये

राजस्थानमध्ये सध्या चार व्याघ्र प्रकल्प आहेत. यात रणथंबोर व्याघ्र प्रकल्प, सरिस्का व्याघ्र प्रकल्प (अलवर), मुकुंदरा हिल्स व्याघ्र प्रकल्प (कोटा) आणि रामगड विषधारी व्याघ्र प्रकल्प (बुंदी) यांचा समावेश आहे. धौलपूर-करौली आणि कुंभलगडलाही व्याघ्र प्रकल्प बनवण्याची प्रक्रिया सुरू आहे, परंतु ती अजून पूर्ण झालेली नाही.

व्याघ्र प्रकल्पाच्या अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, मोबाइलमुळे अनेक पर्यटक प्राण्यांच्या खूप जवळ जाण्याचा प्रयत्न करतात, ज्यामुळे प्राणी अस्वस्थ होतात. सफारी गाड्या (कॅन्टर) एका ठिकाणी जमा होतात. यामुळे जंगलाचे शांत वातावरण बाधित होते आणि वन्यजीवांवर ताण वाढतो.

अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, हा निर्णय वन्यजीवांच्या सुरक्षेसाठी आणि नैसर्गिक पर्यावरणाचे रक्षण करण्याच्या उद्देशाने घेण्यात आला आहे. नवीन व्यवस्थेनुसार, आता कोअर टुरिझम झोन आणि सफारी मार्गांवर पर्यटक, मार्गदर्शक, चालक आणि निसर्गप्रेमी, कोणालाही मोबाइल फोन वापरण्याची परवानगी नसेल. हा नियम व्याघ्र प्रकल्पाच्या सर्व सफारी झोनमध्ये लागू करण्यात आला आहे.

रणथंभोरमध्ये सफारी प्रवेशद्वारांवर फ्लेक्स लावले

रणथंभोर व्याघ्र प्रकल्पाचे डीएफओ (पर्यटन) संजीव शर्मा म्हणतात- सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर वन विभागाने सफारीदरम्यान मोबाइल फोनच्या वापरास बंदी घातली आहे. याबाबत वन विभागाने एक आदेश जारी केला आहे.

वन विभागाकडून गाईड असोसिएशन आणि रणथंबोर सफारी व्हेइकल्स असोसिएशनच्या पदाधिकाऱ्यांसोबत एक बैठकही घेण्यात आली आहे. यासोबतच आता गाईड्ससोबत सफारीवर जाणाऱ्या पर्यटकांना मोबाइल फोनचा वापर न करण्याबद्दल समजावले जात आहे.

याव्यतिरिक्त वन विभागाने रणथंबोर टायगर रिझर्व्हच्या सफारी प्रवेशद्वारांवर मोबाइल फोनचा वापर न करण्यासंबंधीचे फ्लेक्सही लावले आहेत. पर्यटकांच्या गाड्यांमध्ये एक टूल बॉक्स किंवा बॅग लावण्याची तयारी आहे, ज्यात सफारीपूर्वी पर्यटकांकडून त्यांचे मोबाईल घेतले जातील. त्यानंतर सर्व मोबाईल फोन स्विच ऑफ केले जातील. नंतर फोन या टूल बॉक्स किंवा बॅगमध्ये ठेवले जातील. सफारी संपल्यानंतर गाईड हे मोबाइल फोन पुन्हा पर्यटकांना परत करतील.

आदेश न पाळल्यास दंड आणि एफआयआर देखील होईल

डीएफओ शर्मा सांगतात- आदेशाचे पालन न केल्यास वन विभागाकडून पर्यटकांविरुद्ध कायदेशीर कारवाई केली जाईल. अशा पर्यटकांवर दंड आकारला जाईल. हा दंड १०० रुपयांपासून हजारो रुपयांपर्यंत असू शकतो. यासोबतच अशा लोकांविरुद्ध वन विभाग एफआयआर देखील दाखल करू शकतो.

तथापि, आदेशानुसार सफारीदरम्यान फक्त मोबाईल फोनवर बंदी राहील. डिजिटल कॅमेरे आणि डीएसएलआर कॅमेरे कोणत्याही शुल्काशिवाय घेऊन जाता येतील. तसेच पर्यटकांना सूचनाही देण्यात आल्या आहेत की त्यांनी वन्यजीवांच्या जवळ जाऊ नये, अन्यथा कायदेशीर कारवाई केली जाईल.

मुकुंदरा हिल्स टायगर रिझर्व्ह (कोटा) चे सीसीएफ सुगनाराम जाट म्हणतात- सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानंतर टायगर रिझर्व्हच्या सफारी कोर एरियामध्ये मोबाईलवर बंदी लागू केली आहे, जेणेकरून वन्यजीवांना त्रास होऊ नये.

चार महिन्यांत अडीच लाखांहून अधिक पर्यटक आले

वन विभागाच्या मते- एकट्या रणथंबोर टायगर रिझर्व्हमध्ये पर्यटन हंगामात सुमारे 2 लाखांहून अधिक पर्यटक आले होते. डीएफओ म्हणतात की पीक सीझनमध्ये म्हणजेच ऑक्टोबर ते डिसेंबरपर्यंत सुमारे 2 लाख पर्यटक वाघ पाहण्यासाठी आले होते. जानेवारीचाही यात समावेश केल्यास हा आकडा अडीच लाखांच्या वर जाऊ शकतो.

तर सरिस्कासह राजस्थानमधील इतर व्याघ्र प्रकल्पांना जोडल्यास एकूण आकडेवारी साडेचार ते ५ लाख होण्याची शक्यता आहे. माहितीनुसार, राजस्थानमध्ये एकूण वाघांची संख्या १४० ते १६० च्या दरम्यान आहे.