LPG Tankers : द फोकस एक्सप्लेनर : देशाला दरमहा ३० LPG टँकरची गरज; त्यापैकी ६ होर्मुझमध्ये अडकले, गॅस पुरवठ्याचे पुढे काय?

By, Pravin Wankhade - March 20, 2026 06:00:49

0

LPG Tankers पश्चिम आशियातील सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताच्या स्वयंपाकाच्या गॅस पुरवठ्यावर चिंतेचे सावट पसरले आहे. अलीकडेच, शिवालिक आणि नंदा देवी ही जहाजे एलपीजी घेऊन भारतात दाखल झाली, परंतु सहापेक्षा जास्त भारतीय एलपीजी टँकर आणि एलएनजी जहाजे अजूनही पर्शियन आखातात अडकली आहेत. दरम्यान, भारतासारख्या विशाल देशाची मासिक गरज भागवण्यासाठी अजून २४ पेक्षा जास्त टँकरची आवश्यकता आहे. इंडिया टुडेच्या ओपन सोर्स इंटेलिजन्स (OSINT) टीमने जहाज ट्रॅकिंग डेटाच्या (AIS सिग्नल) विश्लेषणातून ही माहिती समोर आली आहे.LPG Tankers

जहाज-ट्रॅकिंग डेटानुसार, जग वसंत, बीडब्ल्यू एल्म, बीडब्ल्यू लॉयल्टी, पाइन गॅस, ग्रीन सान्वी, जग विक्रम आणि ग्रीन आशा ही जहाजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ अडकली आहेत. ही जहाजे अंदाजे ३.३८ लाख मेट्रिक टन एलपीजी वाहून नेत आहेत, जे भारताच्या मासिक गरजेच्या अंदाजे एक-पंचमांश आहे. गेल्या दोन आठवड्यांत, ‘शिवालिक’ आणि ‘नंदा देवी’ हे केवळ दोन टँकर भारतीय बंदरांपर्यंत पोहोचू शकले आहेत. या तुटवड्याला प्रतिसाद म्हणून, सरकारने देशांतर्गत उत्पादन ४० टक्क्यांनी वाढवले आहे आणि हॉटेल्सपेक्षा घरांसाठी गॅस पुरवठ्याला प्राधान्य दिले आहे.LPG Tankers

CM Fadnavis : अजित पवार विमान अपघात प्रकरण; CBI चौकशीसाठी देवेंद्र फडणवीसांचे अमित शहांना पत्र

जहाजांवरील जीवनावश्यक वस्तूंचा तुटवडा

जहाजांच्या हालचालींच्या माहितीच्या (शिप-ट्रॅकिंग डेटा) विश्लेषणातून असे दिसून येते की, यापैकी पाच मोठी जहाजे गेल्या तीन दिवसांपासून जागेवरून हललेली नाहीत. ‘जग वसंत’ आणि ‘पाईन गॅस’ सारखे टँकर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या धोकादायक ‘यू-बेंड’च्या अगदी आधी नांगर टाकून थांबले आहेत.

दुसरीकडे, ‘बीडब्ल्यू एल्म’ सारखी काही जहाजे पश्चिमेकडे पर्शियन आखाताच्या अंतर्गत भागात जात आहेत. हे संकट केवळ इंधनापुरते मर्यादित नाही; सरकारी आकडेवारीनुसार, ६११ खलाशी अडकून पडले आहेत. या जहाजांवरील इंधन आणि जीवनावश्यक वस्तूंचा पुरवठा हळूहळू कमी होत आहे, ज्यामुळे अडकलेल्या कर्मचाऱ्यांची चिंता वाढत आहे.

भारतातील गॅसची मागणी

दरम्यान, भारताची स्वयंपाकाच्या गॅसची गरज प्रचंड आहे. गेल्या वर्षी देशाने ३३.१५ दशलक्ष मेट्रिक टन (एमएमटी) स्वयंपाकाच्या गॅसचा वापर केला. यापैकी, देशांतर्गत उत्पादन केवळ १२.८ एमएमटी होते, तर उर्वरित १८.५ एमएमटी आयातीद्वारे पूर्ण करण्यात आले.

ही मागणी पूर्ण करण्यासाठी, दरवर्षी सरासरी ४०० ते ४५० जहाजांची आवश्यकता असते, म्हणजेच दरमहा अंदाजे ३४ ते ३८ टँकर भारतात यायला हवेत. तथापि, युद्धामुळे, गेल्या १५ दिवसांत केवळ दोन टँकर आले आहेत, जे भारताचा पुरवठा फक्त एक-दोन दिवसांपुरताच पूर्ण करू शकले.

देशांतर्गत उत्पादनात वाढ

पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या सहसचिव (विपणन आणि रिफायनरी) सुजाता शर्मा यांनी बुधवारी एका पत्रकार परिषदेत सांगितले की, देशांतर्गत एलपीजी उत्पादनात ४० टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. तथापि, होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद असल्यामुळे पुरवठ्याबाबत चिंता कायम असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.

त्याच वेळी, देशांतर्गत उत्पादन वाढवूनही भारताचे उत्पादन केवळ अंदाजे १७.९ दशलक्ष मेट्रिक टनपर्यंतच पोहोचेल. तरीही, देशाला अंदाजे १३.४ दशलक्ष टन गॅसची गरज भासेल आणि देशभरातील घरांना इंधन पुरवण्यासाठी दरमहा किमान २४ ते २९ टँकर आयात करावे लागतील.

व्यावसायिक सिलेंडर पुरवठा थांबला

नौवहन मंत्रालयाचे विशेष सचिव, राजेश कुमार सिन्हा यांच्या म्हणण्यानुसार, भारतीय ध्वज असलेले टँकर सध्या या प्रदेशात ३००,००० मेट्रिक टन एलपीजी, २००,००० मेट्रिक टन एलएनजी आणि १.६७ दशलक्ष मेट्रिक टन कच्चे तेल घेऊन सुरक्षित मार्गाच्या प्रतीक्षेत आहेत.

पुरवठा साखळीतील या व्यत्ययामुळे सरकारने कठोर उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. सध्या, हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्सना होणाऱ्या व्यावसायिक एलपीजी पुरवठ्यावर बंदी घालण्यात आली आहे. केवळ घरगुती ग्राहकांनाच प्राधान्य दिले जात आहे, जेणेकरून सर्वसामान्य जनतेला तीव्र तुटवड्याचा सामना करावा लागू नये.