Justice BV Nagarathna : जस्टिस नागरत्ना म्हणाल्या- न्यायाधीशांनी निर्णय देताना करिअरचा विचार करू नये, अलोकप्रिय निर्णयांना घाबरू नये

By, Pravin Wankhade - March 4, 2026 06:00:56

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : Justice BV Nagarathna सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायमूर्ती बी.व्ही. नागरत्ना म्हणाल्या की, न्यायाधीशांनी आपले निर्णय देताना त्यांच्या कारकिर्दीवर होणाऱ्या परिणामांची चिंता करू नये. जरी अलोकप्रिय निर्णयांचा पदोन्नती किंवा कार्यकाळ वाढवण्यावर परिणाम होत असला तरी, त्यांनी आपल्या पदाची शपथ आणि न्यायिक धर्माचे पालन केले पाहिजे.Justice BV Nagarathna

मंगळवारी केरळ उच्च न्यायालयात आयोजित न्यायमूर्ती टी.एस. कृष्णमूर्ती अय्यर स्मृती व्याख्यानात त्यांनी ‘परिवर्तनकारी संवैधानिकता’ (Transformative Constitutionalism) आणि ‘मूळ संरचना सिद्धांत’ (Basic Structure Doctrine) यांच्या संदर्भात न्यायिक पुनरावलोकनाच्या (Judicial Review) महत्त्वावर आपले विचार मांडले. त्या म्हणाल्या की, वैयक्तिक स्वातंत्र्याला सामूहिक हिताच्या नावाखाली दुर्बळ केले जाऊ नये.Justice BV Nagarathna

न्यायमूर्ती नागरत्ना म्हणाल्या की, मूळ संरचना सिद्धांत संविधानाच्या किमान मर्यादा निश्चित करतो, तर परिवर्तनकारी संवैधानिकता त्याला पुढे जाण्याची दिशा देते. या मर्यादांचे निरीक्षण न्यायपालिकेमार्फत न्यायिक पुनरावलोकनाद्वारेच शक्य आहे.Justice BV Nagarathna

दुबईत अडकलेल्या नागरिकांच्या मदतीसाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीसांनी घातले लक्ष, जारी केला व्हॉटसॲप नंबर

जस्टिस नागरत्ना यांच्या संबोधनातील महत्त्वाचे मुद्दे…

परिवर्तनकारी संविधानवादाचा वापर वैयक्तिक स्वातंत्र्य कमी करण्यासाठी किंवा राज्याच्या दडपशाहीच्या शक्तींना सामान्य करण्यासाठी केला जाऊ शकत नाही. त्यांनी सांगितले की, हेबियस कॉर्पस सारखे अधिकार संविधानाच्या मूळ भावनेचा भाग आहेत आणि त्यांना कमकुवत करणे घटनात्मक मर्यादांच्या विरोधात असेल.

न्यायिक पुनर्विलोकनाखाली न्यायालयांना अनेकदा कायदे असंवैधानिक घोषित करावे लागतात, कार्यपालिकेच्या कारवाईला स्थगिती द्यावी लागते किंवा संसदेने मंजूर केलेल्या घटनादुरुस्त्याही रद्द कराव्या लागतात. अशा निर्णयांचे राजकीय परिणाम होऊ शकतात, म्हणून ते घेणे सोपे नसते.

न्यायमूर्ती नागरत्ना म्हणाल्या की, न्यायपालिकेचे स्वातंत्र्य टिकवून ठेवण्यासाठी न्यायाधीशांना कार्यकाळाची सुरक्षितता, पारदर्शक आणि व्यवस्थित नियुक्ती प्रक्रिया तसेच प्रशासकीय व आर्थिक स्वायत्तता मिळाली पाहिजे. यामुळे कोणत्याही प्रकारचा अप्रत्यक्ष दबाव रोखला जाऊ शकतो.

असहमतीचे निर्णय देखील न्यायिक स्वातंत्र्याचा भाग

त्यांनी सांगितले की, न्यायाधीशांना आपल्या सहकाऱ्यांपेक्षा वेगळे मत ठेवण्याचे आणि ते स्पष्टपणे व्यक्त करण्याचे स्वातंत्र्य असावे. वेगळे किंवा असहमतीचे निर्णय न्यायिक बौद्धिक स्वातंत्र्याचे प्रतीक आहेत. न्यायिक मत हे कोणत्याही कराराचे दस्तऐवज नाही, तर ते संवैधानिक विश्वासाची स्पष्ट अभिव्यक्ती असते.

आपल्या भाषणात न्यायमूर्ती नागरत्ना यांनी न्यायमूर्ती टी.एस. कृष्णमूर्ती अय्यर यांना न्याय आणि समानतेसाठी समर्पित न्यायाधीश म्हटले. त्या म्हणाल्या की, त्यांची नम्रता, संवेदनशीलता आणि न्यायाप्रतीची बांधिलकी पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी राहील.