Mukesh Ambani : मुकेश अंबानींची मोठी खेळी; रिलायन्स-मेटा जमनगरमध्ये उभारणार AI डेटा सेंटर, भारताला काय फायदा होणार?

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : Mukesh Ambani कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) क्षेत्रात भारतासाठी मोठी बातमी समोर आली आहे. मुकेश अंबानी यांच्या रिलायन्स इंडस्ट्रीज आणि फेसबुक, इन्स्टाग्राम व व्हॉट्सअॅपची मालक कंपनी मेटा यांनी गुजरातमधील जामनगर येथे अत्याधुनिक AI-सक्षम डेटा सेंटर उभारण्यासाठी भागीदारी जाहीर केली आहे. हा प्रकल्प 168 मेगावॅट क्षमतेचा असेल आणि पुढील दोन वर्षांत पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे.Mukesh Ambani

विशेष म्हणजे, भारतात मेटासाठी खास तयार होणारे (Built-to-Suit) हे पहिले डेटा सेंटर असेल. मेटा या सुविधेची क्षमता भाडेतत्त्वावर वापरणार असून भविष्यात ती आणखी वाढवण्याचाही पर्याय ठेवण्यात आला आहे.Mukesh Ambani

---

• महाराष्ट्राच्या मंत्रालयीन विभागांची संख्या वाढवायचा निर्णय; ३३ वरून ४३ विभाग करणार

---

डेटा सेंटर म्हणजे नेमकं काय?

आपण व्हॉट्सअॅपवर मेसेज पाठवतो, फेसबुकवर फोटो अपलोड करतो किंवा इन्स्टाग्रामवर रील पाहतो, तेव्हा हा सर्व डेटा कुठेतरी साठवला जातो. हजारो संगणक सर्व्हर असलेल्या प्रचंड इमारतींना डेटा सेंटर म्हटले जाते.

AI च्या युगात डेटा सेंटरचे महत्त्व आणखी वाढले आहे, कारण ChatGPT, Meta AI आणि इतर मोठी AI मॉडेल्स चालवण्यासाठी प्रचंड संगणकीय क्षमता लागते.

जामनगरची निवड का?

मेटाने जामनगरची निवड करण्यामागे अनेक कारणे असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.

मोठ्या प्रमाणात जमीन उपलब्ध
वीज आणि पाणी पुरवठ्याची सुविधा
रिलायन्सचे आधीपासून विकसित औद्योगिक नेटवर्क
अक्षय ऊर्जेचा वापर करण्याची क्षमता
भविष्यात विस्तारासाठी मोठी जागा

रिलायन्स जामनगरमध्ये जगातील सर्वात मोठ्या डेटा सेंटर कॅम्पसपैकी एक विकसित करत असल्याचेही सांगितले जात आहे.

168 मेगावॅट म्हणजे किती मोठा प्रकल्प?

168 मेगावॅट ही क्षमता सामान्य भाषेत समजून घ्यायची तर ती सुमारे दीड लाख घरांच्या वीज गरजांएवढी मानली जाते. त्यामुळे हा प्रकल्प भारतातील सर्वात मोठ्या AI डेटा सेंटरपैकी एक ठरणार आहे.

रिलायन्सची भूमिका काय असेल?

या प्रकल्पात रिलायन्स केवळ इमारत उभारणार नाही, तर संपूर्ण डेटा सेंटरची रचना, बांधकाम, वीज व्यवस्थापन, नेटवर्क कनेक्टिव्हिटी आणि ऑपरेशन्सची जबाबदारी सांभाळणार आहे. म्हणजेच रिलायन्स AI इन्फ्रास्ट्रक्चर क्षेत्रात “वन-स्टॉप सोल्यूशन” पुरवठादार म्हणून स्वतःला स्थापित करण्याचा प्रयत्न करत आहे.

भारताला काय फायदा होणार?
1. AI क्षेत्रात मोठी झेप

आज जगभरात AI डेटा सेंटरसाठी स्पर्धा सुरू आहे. अमेरिका, चीन आणि युरोपनंतर भारतही या शर्यतीत वेगाने पुढे जात आहे. मेटासारख्या जागतिक कंपनीची मोठी गुंतवणूक भारताच्या AI क्षमतेवरचा विश्वास दर्शवते.

2. डेटा भारतातच राहण्यास मदत

भारतातील कोट्यवधी फेसबुक, व्हॉट्सअॅप आणि इन्स्टाग्राम वापरकर्त्यांचा डेटा स्थानिक पातळीवर प्रक्रिया करण्यास मदत होऊ शकते. यामुळे वेग, सुरक्षा आणि डेटा सार्वभौमत्वाला चालना मिळू शकते.

3. रोजगार आणि पूरक उद्योग

डेटा सेंटरमध्ये थेट रोजगार मर्यादित असले तरी त्याभोवती वीज, नेटवर्क, सुरक्षा, देखभाल, क्लाउड सेवा, AI स्टार्टअप्स आणि तंत्रज्ञान कंपन्यांचे मोठे इकोसिस्टम विकसित होते. यामुळे अप्रत्यक्ष रोजगाराच्या मोठ्या संधी निर्माण होतात. काही तज्ज्ञ याच मुद्द्याकडे लक्ष वेधत आहेत.

4. भारताचा AI हब बनण्याचा प्रयत्न

मायक्रोसॉफ्ट, गूगल, अॅमेझॉन यांसारख्या कंपन्या आधीच भारतात AI आणि क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये गुंतवणूक करत आहेत. आता मेटाच्या प्रवेशामुळे ही स्पर्धा आणखी तीव्र होण्याची शक्यता आहे.

पर्यावरणाबाबतही चर्चा

या प्रकल्पाबाबत काही पर्यावरणीय प्रश्नही उपस्थित केले जात आहेत. डेटा सेंटरना मोठ्या प्रमाणावर वीज आणि पाण्याची आवश्यकता असते. सोशल मीडियावर काही नागरिकांनी गुजरातसारख्या पाणीटंचाईच्या राज्यात एवढा मोठा प्रकल्प उभारण्याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे.

मात्र कंपनीकडून हा प्रकल्प अक्षय ऊर्जेवर चालवला जाईल आणि समुद्राच्या पाण्याचे शुद्धीकरण (Desalinated Seawater) करून शीतकरणासाठी वापरले जाईल, असे सांगण्यात आले आहे.

रिलायन्स-मेटा भागीदारी आणखी मजबूत

2020 मध्ये मेटाने जिओ प्लॅटफॉर्म्समध्ये अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक केली होती. त्यानंतर दोन्ही कंपन्यांनी डिजिटल कॉमर्स आणि AI क्षेत्रात अनेक उपक्रम सुरू केले. आता जामनगर डेटा सेंटरमुळे ही भागीदारी नव्या टप्प्यात प्रवेश करत असल्याचे मानले जात आहे.

भारतातील AI शर्यतीत मोठा टप्पा

जामनगरमधील हा 168 मेगावॅटचा प्रकल्प केवळ एक डेटा सेंटर नाही, तर भारताला जागतिक AI नकाशावर अधिक ठळकपणे स्थान मिळवून देणारा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. पुढील काही वर्षांत AI, क्लाउड कम्प्युटिंग आणि डिजिटल अर्थव्यवस्थेतील भारताची भूमिका किती वेगाने वाढते, याचे हे एक महत्त्वाचे संकेत मानले जात आहेत.

Mukesh Ambani’s Strategic Move: Reliance and Meta to Set Up AI Data Center in Jamnagar

महत्वाच्या बातम्या

• Cyber Fraud : 36 हजार भारतीय सिम कार्ड थेट कंबोडियात सक्रिय; 5,300 सिमद्वारे भारतात सायबर फसवणूक, ईडीची मोठी कारवाई
• Longest serving PM : झालमुरी खाओ, चुनाव जीत जाओ; भारत मंडपम मध्ये मोदींचा मित्र पक्षांना मंत्र!!
• US China : अमेरिकेचा चीनवर आणखी दबाव; अलीबाबा, बायडूसह अनेक दिग्गज कंपन्या ‘लष्कराशी संबंधित’ यादीत
• मोदी सरकारची तपपूर्ती; विरोधकांच्या (बचावासाठी) गाठीभेटी!!