CJI Surya Kant : CJI म्हणाले- AIला घाबरण्याची गरज नाही, संतुलन आवश्यक; तंत्रज्ञान फक्त मदत करू शकते, न्यायाधीशाची जागा घेऊ शकत नाही

By, Pravin Wankhade - April 19, 2026 04:00:27

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : CJI Surya Kant भारताचे सरन्यायाधीश (CJI) सूर्यकांत यांनी सांगितले की न्यायपालिकेत AI चा वापर आवश्यक आहे, परंतु त्याला घाबरण्याची गरज नाही. ते म्हणाले की तंत्रज्ञान केवळ मदतगार ठरू शकते, न्यायाधीशांची जागा घेऊ शकत नाही. हे त्यांनी शनिवारी बंगळुरू येथील एका कार्यक्रमात सांगितले.CJI Surya Kant

ते म्हणाले की AI चा वापर करताना संतुलन आवश्यक आहे. यामुळे काम जलद आणि सोपे होऊ शकते, परंतु निर्णय नेहमी मानवी विचार, अनुभव आणि संवैधानिक समजुतीतूनच व्हायला हवा. त्यांनी न्यायिक अधिकाऱ्यांना सांगितले की त्यांनी AI मुळे प्रभावित होऊ नये आणि आपले स्वतंत्र विचार कायम ठेवावे.CJI Surya Kant

CM Fadnavis : शरद पवारांचा वारकरी विचारांशी फार संबंध नाही; पवारांचे राज्यासाठी योगदान मोठे, पण त्यांचा पिंड निधर्मी; CM फडणवीसांची टीका

हे विधान त्यांनी ‘रीइमैजिनिंग द ज्यूडिशियरी इन द एरा ऑफ आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस’ या विषयावर कर्नाटक राज्य न्यायिक अधिकारी संघटनेच्या परिषदेत केले. यावेळी कर्नाटकचे मुख्यमंत्री सिद्धरामय्या आणि सर्वोच्च न्यायालयाचे इतर न्यायाधीशही उपस्थित होते.

CJI म्हणाले- AI वर जास्त अवलंबून राहिल्याने न्याय प्रक्रिया कमकुवत होईल

CJI म्हणाले की, जसे न्यायाधीश गुंतागुंतीच्या प्रकरणांमध्ये जास्त वेळ, विचार आणि संयम वापरतात, तसेच AI साधनांचा वापरही शहाणपणाने केला पाहिजे. ते म्हणाले की, योग्य प्रकारे वापरल्यास ही साधने मदत करतील, परंतु न्यायाधीशांचा स्वतंत्र निर्णय सर्वात महत्त्वाचा राहील.

त्यांनी याच्या धोक्यांबद्दलही सावध केले. ते म्हणाले की, AI केवळ डेटा आणि अल्गोरिदमवर काम करते, त्यात मानवी समज, नैतिकता आणि सामाजिक संदर्भाची समज नसते. अशा परिस्थितीत जास्त अवलंबून राहिल्याने न्याय प्रक्रिया कमकुवत होऊ शकते.

CJI यांनी सांगितले की, अलीकडच्या काळात AI प्लॅटफॉर्म्समुळे चुकीच्या निर्णयांची उदाहरणे, बनावट कायदेशीर संदर्भ आणि चुकीची माहिती समोर आली आहे. ते म्हणाले की, या किरकोळ चुका नाहीत, तर त्या न्यायव्यवस्थेच्या पायालाच धक्का पोहोचवू शकतात.

CJI म्हणाले- AI चा गैरवापर न्यायालयाचा वेळ वाया घालवतो

ते पुढे म्हणाले की, AI चा गैरवापर करून भ्रामक याचिका आणि कमकुवत दावे तयार केले जाऊ शकतात. यामुळे न्यायालयाचा वेळ वाया जातो आणि खऱ्या प्रकरणांवर परिणाम होतो.

CJI यांनी यावर भर दिला की, AI द्वारे तयार केलेल्या कोणत्याही मजकुराची तपासणी करणे आवश्यक आहे. याची जबाबदारी मशीनवर सोपवता येणार नाही. न्यायिक अधिकाऱ्यांनी प्रत्येक माहिती स्वतः पडताळून पाहणे आवश्यक आहे.

ते म्हणाले की, न्याय ही एक मानवी प्रक्रिया आहे, जी अनुभव, विचार आणि मूल्यांमधून तयार होते. कोणतीही तंत्रज्ञान याला पूर्णपणे बदलू शकत नाही.

शेवटी ते म्हणाले की, न्यायपालिका बदलाच्या टप्प्यात आहे. अशा वेळी हे आवश्यक आहे की, प्रणालीने स्वतःचे मूल्यांकन करावे आणि तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करतानाही आपली मूळ ओळख कायम ठेवावी.

यापूर्वीही सरन्यायाधीशांनी एआयवर विधान केले आहे

यापूर्वीही मुख्य न्यायाधीश न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांनी एआयबाबत आपले विचार मांडले होते. सुप्रीम कोर्ट बार असोसिएशनच्या बेंगळुरू येथे आयोजित राष्ट्रीय संमेलन-२०२६ मध्ये त्यांनी म्हटले होते की, एआयला न्यायव्यवस्थेत अशा प्रकारे समाविष्ट केले पाहिजे, जेणेकरून ती व्यवस्थेला बळकट करेल, मूळ कार्याला कमकुवत करणार नाही.

त्यांनी असेही म्हटले की, एआय मोठ्या प्रमाणात डेटा आणि रेकॉर्ड हाताळण्यास, पॅटर्न ओळखण्यास आणि प्रक्रियेतील विलंब कमी करण्यास मदत करू शकते, परंतु निर्णय देण्याचे कार्य केवळ मानवाच्या हातातच राहिले पाहिजे.