Retired Officers : अधिकारी निवृत्त झाल्यावर 20 वर्षे पुस्तक प्रकाशित करू शकणार नाहीत; सरकार आदेश जारी करण्याची शक्यता

By, Pravin Wankhade - February 15, 2026 10:00:12

0

वृत्तसंस्था

नवी दिल्ली : Retired Officers सरकार निवृत्तीनंतर वरिष्ठ पदांवर असलेल्या अधिकाऱ्यांसाठी 20 वर्षांचा ‘कूलिंग-ऑफ’ कालावधी लागू करण्याचा विचार करत आहे. या कालावधीत ते त्यांच्या सेवेशी संबंधित पुस्तक प्रकाशित करू शकणार नाहीत. माजी लष्करप्रमुख जनरल (निवृत्त) मनोज मुकुंद नरवणे यांच्या अप्रकाशित पुस्तकावरून सुरू असलेल्या राजकीय वादामुळे या मुद्द्यावर चर्चा झाली आहे.Retired Officers

हिंदुस्तान टाइम्सच्या वृत्तानुसार, शुक्रवारी झालेल्या केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत हा विषय समोर आला. अनेक मंत्र्यांचे मत होते की, लष्करी अधिकाऱ्यांसह महत्त्वाच्या पदांवर असलेल्या अधिकाऱ्यांसाठी निवृत्तीनंतर पुस्तक लिहिण्यापूर्वी एक निश्चित ‘कूलिंग-ऑफ’ कालावधी असावा.Retired Officers

टाइम्सच्या सूत्रांनुसार, हा मुद्दा मंत्रिमंडळाच्या अधिकृत 27-सूत्रीय अजेंड्यात समाविष्ट नव्हता, परंतु सामान्य चर्चेदरम्यान तो उपस्थित झाला. तथापि, यावर लवकरच आदेश जारी होऊ शकतो.Retired Officers

पशुधन संवर्धनातून कृषीक्षेत्राला नवसंजीवनी; परळी – बीडमध्ये महा पशूधन एक्स्पोचे मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते उद्घाटन

नरवणे यांच्या पुस्तकाचा वाद काय आहे?

माजी लष्करप्रमुख नरवणे यांच्या ‘फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी’ या आठवणींच्या पुस्तकावरून 2 फेब्रुवारी रोजी वाद सुरू झाला होता. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी आठवणींमध्ये नमूद केलेल्या घटनांचा उल्लेख करण्याचा प्रयत्न केला, आणि सरकारने यावर तीव्र आक्षेप घेतला कारण पुस्तक प्रकाशित झाले नव्हते.

नंतर गांधींनी पुस्तकाची एक प्रत संसदेत आणली, जेणेकरून पुस्तक अस्तित्वात आहे हे सिद्ध करता येईल. लवकरच, पुस्तकाची PDF सोशल मीडियावर शेअर होऊ लागली. संसदेतून समोर आलेल्या या मुद्द्यावर दिल्ली पोलिसांनी एफआयआर (FIR) दाखल केली. डिजिटल आणि इतर फॉरमॅटमध्ये हस्तलिखिताच्या बेकायदेशीर वितरणाची चौकशी सुरू केली.

पुस्तकाचे प्रकाशक पेंग्विन इंडियाने एका निवेदनात म्हटले आहे की, पुस्तकाचा जो भाग सध्या प्रसारित होत आहे, तो कॉपीराइटचे उल्लंघन आहे. यानंतर नरवणे यांनी मौन तोडले आणि प्रकाशकांच्या भूमिकेचे समर्थन केले की पुस्तक प्रकाशित झालेले नाही, तसेच ते जनतेसाठी उपलब्ध करून दिलेले नाही.

वादाचे कारण काय आणि का…

खरेतर, जनरल एमएम नरवणे 2019 ते 2022 पर्यंत भारतीय लष्कराचे प्रमुख होते. त्यांच्या “फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी” या आत्मचरित्रात त्यांच्या लष्करी कारकिर्दीसोबतच 2020 च्या भारत-चीन लडाख सीमा विवाद, गलवान खोऱ्यातील घटना, अग्निपथ योजना आणि धोरणात्मक निर्णयांचा उल्लेख आहे.

अहवालांमध्ये असा दावा करण्यात आला आहे की, 31 ऑगस्ट 2020 रोजी पॅंगोंग त्सोच्या दक्षिण किनाऱ्यावरील कैलास रांगेत झालेल्या घडामोडींबद्दल त्यांचे वर्णन आणि भारतीय सैन्याने चिनी चिथावणीला कसे प्रत्युत्तर द्यावे, यावर सरकारने तात्काळ कोणतेही राजकीय निर्देश दिले नव्हते. हेच वादाचे कारण आहे.

हे पुस्तक जानेवारी 2024 मध्ये प्रकाशित होणार होते. न्यूज एजन्सी प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडियाने (PTI) डिसेंबर 2023 मध्ये त्याचा एक भाग छापला. अग्निवीर योजनेवरील पीटीआयच्या त्या भागामुळे वाद निर्माण झाला आणि संरक्षण मंत्रालयाने नरवणे आणि प्रकाशकाला लिहिले की, पुस्तक प्रकाशित करण्यापूर्वी लष्कराकडे मंजुरीसाठी सादर करावे.

लष्कराने पुस्तकाचे सविस्तर वाचन केले, त्यात समाविष्ट असलेल्या विषयांवर आपले निरीक्षण नोंदवले. अंतिम निर्णय घेण्यासाठी ते संरक्षण मंत्रालयाकडे पाठवले. संरक्षण मंत्रालयाने अद्याप माजी प्रमुखांच्या पुस्तकाला आपली मंजुरी दिलेली नाही.

त्याच वेळी, नरवणे यांनी ट्वीट (आता X) करून सांगितले की, त्यांचे पुस्तक आता उपलब्ध आहे. त्यांनी ॲमेझॉनवरून प्री-ऑर्डर लिंक देखील शेअर केली होती. 2020 ते 2024 दरम्यान संरक्षण मंत्रालयाने 35 पुस्तकांना मंजुरी दिली. नरवणे यांचे पुस्तक सध्या प्रलंबित प्रकरणांमध्ये समाविष्ट असल्याचे सांगितले जात आहे.

सध्या नियम-कायदे काय सांगतात

केंद्रीय नागरी सेवा नियम 1972 (CCS Rules) मध्ये 2021 नंतर झालेल्या सुधारणांनुसार, संवेदनशील किंवा सुरक्षा संबंधित माहितीच्या प्रकाशनावर बंदी आहे. माजी अधिकाऱ्यांना संबंधित मंत्रालय-संस्थेकडून परवानगी घेणे आवश्यक असते. राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित प्रकरणांमध्ये अधिकृत गोपनीयता कायदा (ऑफिशियल सिक्रेट ॲक्ट) देखील लागू होऊ शकतो.