इस्रायल-लेबनॉन संघर्ष पुन्हा तीव्र होत असताना मध्यपूर्वेतील परिस्थिती अधिकच स्फोटक बनली आहे. इराणने अमेरिकेसोबत सुरू असलेल्या अप्रत्यक्ष चर्चांना स्थगिती देण्याचा निर्णय घेतला असून जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेलवाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीला पूर्णपणे बंद करण्याची धमकी दिली आहे. या घडामोडींमुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात खळबळ उडाली आहे.
अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या युद्धविराम चर्चेत होर्मुझ सामुद्रधुनीचा मुद्दा सर्वात मोठा अडथळा ठरत असल्याचे समोर आले आहे. जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेलवाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या या सामुद्रधुनीवर नियंत्रण कोणाचे राहणार, यावरून दोन्ही देशांमध्ये तीव्र मतभेद निर्माण झाले आहेत.
इराणने अमेरिकेचा एक MQ-9B ड्रोन पाडल्याचा आणि इराणी हवाई हद्दीत घुसलेल्या एका लढाऊ विमानावर गोळीबार केल्याचा दावा केला आहे. अल जझीराच्या वृत्तानुसार, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने (IRGC) सांगितले की, इराणी सैन्याने एका RQ-4 ड्रोनला आणि घुसखोरी करणाऱ्या एका F-35 लढाऊ विमानाला लक्ष्य केले.
कतार हे पर्शियन गल्फमध्ये (फारसच्या आखातात) असलेले एक छोटे वाळवंटी राष्ट्र होते, जिथे बहुतेक लोक मोती काढणे आणि समुद्राशी संबंधित लहान-सहान व्यवसायांवर अवलंबून होते. नंतर नैसर्गिक वायूने या देशाचे नशीब पूर्णपणे बदलले.
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ‘ट्रुथसोशल’वर लिहिले की, त्यांनी अमेरिकन नौदलाला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये सुरुंग पेरणाऱ्या अगदी लहान जहाजांनाही कोणताही संकोच न बाळगता नष्ट करण्याचे आदेश दिले आहेत.
इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ने (IRGC) ‘हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनी’मध्ये भारताच्या दिशेने निघालेली एक नौका अडवून ती ताब्यात घेतली आहे. ही नौका कोणत्याही अधिकृत परवानगीशिवाय हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवास करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप इराणने केला आहे.
अमेरिका-इराणमध्ये कराराच्या पुढाकाराने होर्मुझ उघडण्याचा आनंद २४ तासही टिकू शकला नाही. इराणने होर्मुझ पुन्हा बंद केले आहे. वास्तविक, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी धमकी दिली होती की, जोपर्यंत तेहरान अणुकार्यक्रमासह इतर मुद्द्यांवर करार करत नाही, तोपर्यंत ते जहाजांच्या वाहतुकीवरील नाकेबंदी सुरूच ठेवतील. यानंतर इराणने इशारा दिला की, अमेरिकन नाकेबंदी असेपर्यंत होर्मुझमधून एकही जहाज जाऊ शकणार नाही. या दुतर्फा नाकेबंदीदरम्यान इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्डने शनिवारी भारतात येणारे १४ टँकर होर्मुझमध्ये रोखले व दोनवर गोळीबार केला. एका टँकरच्या खिडकीची काच फुटली. दुसऱ्या टँकरचे किती नुकसान झाले, याची माहिती मिळू शकली नाही, पण दोन्ही टँकरना माघारी परतावे लागले.
सध्या सुरू असलेल्या युद्धविरामाच्या काळात, इराणने ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) पूर्णपणे पुन्हा खुली केली आहे. परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अराक्ची यांनी ‘X’ (पूर्वीचे ट्विटर) वरील एका पोस्टमध्ये जाहीर केले की, सर्व व्यापारी जहाजांना या मार्गावरून जाण्याची परवानगी असेल. लेबनॉनमधील युद्धविरामानंतर हा निर्णय घेण्यात आला.
अमेरिकन सैन्य दलाने मंगळवारी दावा केला की, होर्मुज सामुद्रधुनीच्या नाकेबंदीसाठी त्यांनी 10,000 हून अधिक सैनिक आणि सुमारे 12 नौदल जहाजे तैनात केली आहेत.
बुधवारी इस्रायलने लेबनॉनची राजधानी असलेल्या बेरूतमध्ये हवाई हल्ला केला. या हल्ल्यात ८९ लोकांचा मृत्यू झाला, तर ८०० हून अधिक लोक जखमी झाले. ही माहिती लेबनॉनच्या आरोग्य मंत्रालयाने दिली. ‘एपी’ (AP) या वृत्तसंस्थेनुसार, या हल्ल्यानंतर इराणने पुन्हा एकदा ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) बंद केली आहे.