मध्य पूर्वेत इराण-इस्रायल यांच्यातील युद्ध आणि तेलाच्या पुरवठा साखळीवर परिणाम झाल्यानंतर भारताने पुन्हा एकदा रशियाकडे मोर्चा वळवला आहे. ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, भारत आपल्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी रशियाकडून कच्च्या तेलाची खरेदी वाढवण्याचा विचार करत आहे.
मध्यपूर्वेतील तणावाने आता उघड युद्धाचे रूप घेतले आहे. अमेरिका आणि इस्रायल यांनी संयुक्त लष्करी कारवाई करत इराणवर मोठ्या प्रमाणात हवाई आणि सागरी हल्ले चढवले. या कारवाईत ईरानचे अनेक वरिष्ठ लष्करी अधिकारी आणि कमांडर ठार झाल्याची माहिती समोर आली आहे. काही नौदल जहाजेही नष्ट झाल्याचे वृत्त आहे. या घडामोडींमुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेत भीती आणि अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
इराण विरुद्धच्या युद्धात अमेरिकेची तीन एफ 15 विमाने नष्ट झाली, म्हणून इराण विरुद्धची मोहीम थांबणार नाही. ही मोहीम जशीच्या तशी नियोजित वेळेनुसारच सुरू राहील. त्यात कुठलाही अडथळा येणार नाही, असा स्पष्ट इशारा अमेरिकेचे लष्कर प्रमुख जॉईन्ट चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ जनरल डॅन रायझिंग कॅन यांनी दिला
जगभरातील सोशल मीडियावर एक पोस्ट व्हायरल होत आहे ज्यामध्ये दावा केला जात आहे की एलोन मस्कच्या ग्रोकने काही दिवस आधीच इराणवर अमेरिका आणि इस्रायली हल्ल्याची तारीख जाहीर केली होती. जेरुसलेम पोस्टने याबद्दल माहिती आधीच शेअर केली आहे आणि एलोन मस्कनेही त्याला उत्तर दिले आहे.
अमेरिकेने इराणवर केलेल्या हवाई हल्ल्यात त्याच AI कंपनी एन्थ्रोपिकच्या साधनांचा वापर केला आहे, ज्यावर राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सरकारी बंदी घातली होती. अमेरिकन मीडिया हाऊस द वॉल स्ट्रीट जर्नलच्या अहवालात या प्रकरणाची माहिती असलेल्या लोकांनी याची पुष्टी केली आहे.
इराणविरुद्ध अमेरिका-इस्रायलच्या संयुक्त लष्करी कारवाईनंतर नाटो देश अमेरिकेपेक्षा वेगळी भूमिका घेत असल्याचे दिसून येते. फ्रान्स, जर्मनी आणि ब्रिटनसारख्या प्रमुख नाटो देशांनी या हल्ल्यापासून स्वतःला दूर ठेवले. स्पेन व नॉर्वेनेही या कारवाईच्या वैधतेवर आक्षेप घेतला. तथापि, कॅनडा व ऑस्ट्रेलियाने पाठिंबा व्यक्त केला. इतिहासात प्रथमच इराण आणि इराक यांनी अमेरिकेविरुद्ध एकत्र आले आहेत.
अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तानच्या सीमेवर गेल्या चार दिवसांपासून हवाई हल्ले आणि गोळीबार सुरू आहे. तालिबान सरकारने म्हटले आहे की त्यांनी रावळपिंडी येथील पाकिस्तानच्या अत्यंत संवेदनशील नूर खानवर हल्ला केला आहे.
इस्रायल-इराण युद्धादरम्यान मध्यपूर्वेतील परिस्थिती झपाट्याने बिघडली आहे, त्याचे परिणाम दुबईपासून भारतापर्यंत जाणवत आहेत. दुबईतील प्रतिष्ठित स्थळ बुर्ज खलिफाजवळ ड्रोन हल्ला झाला.
सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या खनिजांच्या जागतिक पुरवठ्यावरील चीनची पकड संपवण्यासाठी अमेरिकेने प्रयत्न तीव्र केले आहेत. अमेरिकन सरकारने अर्जेंटिनापासून उझबेकिस्तानपर्यंत 20 देशांशी आवश्यक खनिजांशी संबंधित करार केले आहेत. याव्यतिरिक्त, चीनच्या स्वस्त मालाच्या डंपिंगपासून पाश्चात्त्य देशांच्या खाणी सुरक्षित ठेवण्यासाठी अमेरिका डझनभर खाण प्रकल्पांना सहकार्य करत आहे.
इराण वरील हल्ला जितका अमेरिकन वर्चस्ववादाचा नमुना; तितकाच तो इस्लामी दहशतवादाला दणका!!, ही वस्तुस्थिती नाकारण्यात मतलब नाही.
माजी अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष बिल क्लिंटन यांनी जेफ्री एपस्टीन प्रकरणात कोणत्याही भूमिकेचा इन्कार केला आहे. न्यूयॉर्कमध्ये हाऊस ओव्हरसाईट कमिटीसमोर बंद खोलीत झालेल्या साक्षीत त्यांनी सांगितले की, त्यांना एपस्टीनच्या गुन्हेगारी कृत्यांची माहिती नव्हती.
अमेरिकेने इराणवर हल्ला करून त्यांचा सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह खामेनी याला संपवल्यामुळे अरब जगतातला चिनी लष्करी आर्थिक तंत्रज्ञानातल्या वर्चस्वाचा फुगा कायमचा फुटला.
इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्लाह खामेनी हे इस्त्रायलच्या हल्ल्यात ठार झाले. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्याला दुजोरा दिला आहे. तर इराणच्या सरकारी वाहिनीने सुद्धा त्यावर शिक्कामोर्तब केले. त्या देशात 40 दिवसांचा दुखवटा जाहीर करण्यात आला, तर 7 दिवसांची सुट्टी जाहीर करण्यात आली. इस्त्रायल आणि अमेरिकेच्या हल्ल्यात खामेनींचे कुटुंब ठार झाले. जगातील एक क्रूर नेता ठार झाल्याचे वक्तव्य ट्रम्प यांनी केले, पण खामेनी हे मूळचे इराणी नव्हते, तर त्यांचे पूर्वज भारतीय आहेत. उत्तर प्रदेशातील किन्तूर या गावाचे खामेनी कुटुंब आहे.
२८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी इराणवरील अमेरिका आणि इस्रायलच्या संयुक्त हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचा मृत्यू झाला आहे. इराणी सरकारी माध्यमांनी या वृत्ताला दुजोरा दिला असून, या ऐतिहासिक आणि अभूतपूर्व घटनेमुळे मध्य-पूर्वेसह संपूर्ण जगात तणावाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. या युद्धामुळे जागतिक राजकारण, अर्थकारण आणि विशेषतः इंधनाच्या पुरवठा साखळीवर मोठे परिणाम होण्याची शक्यता आहे. खालील मुद्द्यांच्या आधारे आपण या परिस्थितीचे सविस्तर विश्लेषण पाहूया.
अमेरिका आणि इस्रायलचे इराणवर हल्ले सुरूच आहेत आणि इराण प्रत्येक हल्ल्याला जोरदार प्रत्युत्तर देत आहे. दरम्यान, डोनाल्ड ट्रम्प आणि नेतान्याहू यांनी दावा केला आहे की इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खमेनी यांचा हल्ल्यात मृत्यू झाला. इराणी माध्यमांनी (प्रेस टीव्ही) देखील खमेनी यांच्या मृत्युची पुष्टी केली आहे. मग प्रश्न असा येतो की खमेनी यांच्यानंतर कोण येईल?
इराणचे निर्वासित युवराज रेझा पहलवी यांनी इस्रायली पंतप्रधान आणि अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सर्वोच्च नेते अली खमेनी यांच्या मृत्यूच्या दाव्यावर प्रतिक्रिया दिली आहे. त्यांनी खमेनी यांच्या मृत्यूला इस्लामिक रिपब्लिकच्या अंताची सुरुवात म्हटले आहे आणि खमेनी इतिहासातून पुसले गेले आहेत. रझा पहलवी यांनी इराणी लोकांना रस्त्यावर उतरून निर्णायक उठावासाठी तयार राहण्याचे आवाहन केले आहे.
इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्या पाठोपाठ आता अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला खामेनी यांचा एका कारवाईत मृत्यू झाल्याचा दावा केला आहे. खामेनी यांच्या मृत्यूची पुष्टी करताना, ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावर एक लांबलचक विधान जारी केले. त्यांनी खामेनी यांना इतिहासातील सर्वात क्रूर व्यक्तींपैकी एक म्हणून वर्णन केले आणि इराणी लोकांना रस्त्यावर उतरून त्यांचा देश परत घेण्याचे आवाहन केले.
इस्रायल आणि अमेरिकेने शनिवारी इराणमधील राजधानी तेहरानसह अनेक शहरांवर हल्ला केला. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दावा केला की, या हल्ल्यांमध्ये इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांचा मृत्यू झाला आहे.
पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानमध्ये युद्ध परिस्थिती निर्माण झाली आहे. पाकिस्तानी हवाई दलाने पुन्हा एकदा अफगाणिस्तानात हवाई हल्ले केले आहेत. दरम्यान, तालिबानने इस्लामाबादच्या फैजाबाद लष्करी तळासह अनेक प्रमुख लष्करी तळांना लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे.
भारताची UPI पेमेंट सिस्टीम आता इस्रायलमध्ये लागू केली जाईल, असा निर्णय मोदी आणि इस्रायली पंतप्रधान नेतन्याहू यांच्यात झालेल्या द्विपक्षीय बैठकीत घेण्यात आला.
वर्ल्ड इकोनॉमिक फोरम (WEF) चे अध्यक्ष आणि CEO बोर्गे ब्रेंडे यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला आहे. त्यांचा हा निर्णय अशा वेळी आला आहे, जेव्हा काही आठवड्यांपूर्वीच जिनिव्हा येथील या संस्थेने लैंगिक गुन्हेगार जेफरी एपस्टीनसोबतच्या त्यांच्या संबंधांची चौकशी सुरू केली होती.
तप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या इस्रायल दौऱ्यादरम्यान इस्रायली पीएम बेंजामिन नेतन्याहू यांच्यासोबत गुरुवारी झालेल्या बैठकीत ‘भारत-मध्यपूर्व-युरोप इकॉनॉमिक कॉरिडॉर’चा (आयएमईसी) विस्तार करण्यावर सहमती झाली आहे. नेतन्याहू यांनी म्हटले की, हा कॉरिडॉर आता एका व्यापारी मार्गापेक्षा मोठा आर्थिक आणि धोरणात्मक पूल बनला आहे. नवीन कॉरिडॉरला “आयएमईसी प्लस’ म्हटले जाईल, ज्यामध्ये आता इजिप्तला मुख्य हब बनवले जाईल आणि ५ आफ्रिकन देशांना भागीदार केले जाईल.
अमेरिकेत जोरदार वाऱ्यांमुळे आणि प्रचंड बर्फवृष्टीमुळे विमानतळावरील धावपट्ट्या बंद कराव्या लागल्या आणि अनेक ठिकाणी विमानांची उड्डाणे थांबवावी लागली. येथे रविवार ते मंगळवार दरम्यान 11,055 पेक्षा जास्त उड्डाणे रद्द करण्यात आली.
डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाने भारतातून येणाऱ्या सौर पॅनेल आणि सेलच्या आयातावर 126% प्रारंभिक शुल्क लावले आहे. अमेरिकेच्या वाणिज्य विभागाचे म्हणणे आहे की भारत आपल्या उत्पादकांना चुकीच्या पद्धतीने सबसिडी देत आहे, ज्यामुळे अमेरिकेतील स्थानिक कंपन्यांना नुकसान होत आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी बुधवारी दोन दिवसांच्या इस्रायल दौऱ्यासाठी इस्रायलमध्ये पोहोचले. इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू आणि त्यांच्या पत्नी सारा नेतन्याहू यांनी विमानतळावर मोदींचे स्वागत केले.